คู่มือการศึกษาพระอภิธรรม

วิถีจิตคือลำดับการเกิดดับของจิตเมื่อรับอารมณ์หนึ่ง ตั้งแต่ภวังคจลนะไปจนถึงตทาลัมพนะ ลำดับนี้เกิดเร็วมากจนเราเห็นเป็นเหตุการณ์เดียว

เจตสิกคือสิ่งที่เกิดพร้อมจิต ดับพร้อมจิต รู้อารมณ์เดียวกับจิต และอาศัยที่เกิดเดียวกับจิต มีทั้งหมดห้าสิบสองดวง แบ่งเป็นอัญญสมานาเจตสิก อกุศลเจตสิก และโสภณเจตสิก

จิตมีลักษณะเดียวคือรู้อารมณ์ แต่จำแนกได้ถึงแปดสิบเก้าดวงตามภูมิและตามเจตสิกที่ประกอบ การจำแนกนี้ไม่ใช่การนับจำนวนดวงจิตที่มีอยู่ แต่เป็นการจำแนกประเภทของการรู้

พระอภิธรรมจำแนกสิ่งที่มีอยู่จริงโดยปรมัตถ์ออกเป็นสี่ ได้แก่ จิต เจตสิก รูป และนิพพาน สามอย่างแรกเป็นสังขตธรรมคือมีปัจจัยปรุงแต่ง ส่วนนิพพานเป็นอสังขตธรรม