อธิปไตย ๓

[125] อธิปไตย 3 (ความเป็นใหญ่, ภาวะที่ถือเอาเป็นใหญ่ - Adhipateyya: dominant influence; supremacy)

1. อัตตาธิปไตย (ความมีตนเป็นใหญ่, ถือตนเป็นใหญ่, กระทำการด้วยปรารภตน เป็นประมาณ - Attādhipateyya: supremacy of self; self-dependence)

2. โลกาธิปไตย (ความมีโลกเป็นใหญ่, ถือโลกเป็นใหญ่, กระทำการด้วยปรารภนิยมของโลก เป็นประมาณ - Lokādhipateyya: supremacy of the world or public opinion)

3. ธัมมาธิปไตย (ความมีธรรมเป็นใหญ่, ถือธรรมเป็นใหญ่, กระทำการด้วยปรารภความถูกต้อง เป็นจริง สมควรตามธรรม เป็นประมาณ - Dhammādhipateyya: supremacy of the Dhamma or righteousness; rule of the Dhamma; rule of the true law)

ผู้เป็นอัตตาธิปก พึงใช้สติให้มาก;

ผู้เป็นโลกาธิปก พึงมีปัญญาครองตน และรู้พินิจ;

ผู้เป็นธรรมาธิปก พึงประพฤติให้ถูกหลักธรรม;

ผู้เป็นหัวหน้าหมู่ เป็นนักปกครอง พึงถือธรรมาธิปไตย.