ศรัทธา ๔

[181] ศรัทธา 4 (ความเชื่อ, ความเชื่อที่ประกอบด้วยเหตุผล - Saddhā: faith; belief; confidence)

1. กัมมสัทธา (เชื่อกรรม, เชื่อการกระทำ, เชื่อกฎแห่งกรรม, เชื่อว่ากรรมมีอยู่จริง คือ เชื่อว่าเมื่อทำอะไรโดยมีเจตนา คือ จงใจทำทั้งรู้ ย่อมเป็นกรรม คือ เป็นความดีความชั่วมีขึ้นในตน เป็นเหตุปัจจัยก่อให้เกิดผลดีผลร้ายสืบเนื่องต่อไป การกระทำไม่ว่างเปล่า และเชื่อว่าผลที่ต้องการจะสำเร็จได้ด้วยการกระทำ มิใช่ด้วยอ้อนวอนหรือนอนคอยโชค เป็นต้น - Kammasaddhā: belief in kamma; confidence in accordance with the law of action)

2. วิปากสัทธา (เชื่อวิบาก, เชื่อผลของกรรม, เชื่อว่าผลของกรรมมีจริง คือ เชื่อว่ากรรมที่ทำแล้วต้องมีผล และผลต้องมีเหตุ ผลดีเกิดจากกรรมดี ผลชั่วเกิดจากกรรมชั่ว - Vipākasaddhā: belief in the consequences of actions)

3. กัมมัสสกตาสัทธา (เชื่อความที่สัตว์มีกรรมเป็นของของตน, เชื่อว่าแต่ละคนเป็นเจ้าของ จะต้องรับผิดชอบเสวยวิบากเป็นไปตามกรรมของตน - Kammassakatā-saddhā: belief in the individual ownership of action)

4. ตถาคตโพธิสัทธา (เชื่อความตรัสรู้ของพระพุทธเจ้า, มั่นใจในองค์พระตถาคต ว่าทรงเป็นพระสัมมาสัมพุทธะ ทรงพระคุณทั้ง 9 ประการ ตรัสธรรม บัญญัติวินัยไว้ด้วยดี ทรงเป็นผู้นำทางที่แสดงให้เห็นว่า มนุษย์คือเราทุกคนนี้ หากฝึกตนด้วยดี ก็สามารถเข้าถึงภูมิธรรมสูงสุด บริสุทธิ์หลุดพ้นได้ ดังที่พระองค์ได้ทรงบำเพ็ญไว้เป็นแบบอย่าง - Tathāgatabodhi-saddhā: confidence in the Enlightenment of the Buddha)

ศรัทธา 4 อย่างนี้ มีมาในบาลีเฉพาะข้อที่ 4 (ตถาคตโพธิสัทธา) อย่างเดียว (เช่น องฺ.สตฺตก. 23/4/3; A.III.3 เป็นต้น) ว่าโดยใจความ ศรัทธา 3 ข้อต้น ย่อมรวมลงในข้อที่ 4 ได้ทั้งหมด

อนึ่ง ข้อ 3 มีข้อธรรมที่มาในบาลีคล้ายกัน แต่เป็นเรื่องของญาณ หรือปัญญา ไม่ใช่เรื่องของศรัทธา คือ กัมมัสสกตาญาณ (ปรีชาหยั่งรู้ความที่สัตว์มีกรรมเป็นของตน - knowledge that action is one’s own possession) เช่น อภิ.วิ. 35/822/443; Vbh.328.

สัทธา 4 นี้ เป็นชุดสืบๆ กันมา ที่คนไทยรู้จักกันมาก ซึ่งจัดรวมขึ้นภายหลัง แต่ศรัทธาที่มีหลักฐานมาในคัมภีร์ (ชั้นอรรถกถา) ได้แก่ สัทธา 2 คือ

1. กัมมผลสัทธา (เชื่อกรรมและผลของกรรม, เชื่อกฎแห่งกรรม - Kammaphala-saddhā: belief in kamma and its result; confidence in accordance with the law of action)

2. ตถาคตโพธิสัทธา หรือ รตนัตตยสัทธา (เชื่อปัญญาตรัสรู้ของตถาคต หรือเชื่อพระรัตนตรัย - Tathāgatabodhi-saddhā: confidence in the Enlightenment of the Buddha, or Ratanattaya-saddhā: confidence in the Triple Gem)

จะเห็นว่า ข้อ 1 กัมมผลสัทธา ในชุดสัทธา 2 นี้ ครอบคลุมข้อ 1, 2, 3 ในชุดสัทธา 4 ทั้งหมด และท่านยังได้อธิบายไว้ด้วยว่า กัมมผลสัทธา เป็นโลกิยสัทธา ส่วน รตนัตตยสัทธา ถ้าถูกต้องจริงแท้เห็นประจักษ์ด้วยปัญญามั่นคงไม่หวั่นไหว เป็นโลกุตตรสัทธา (ทั้งนี้ พึงดู อุ.อ. 110, 235; อิติ.อ. 74, 353; เถร.อ. 1/490; จริยา.อ. 336)