สังวร ๕

[243] สังวร 5 (ความสำรวม, ความระวังปิดกั้นบาปอกุศล - Saṁvara: restraint)

สังวรศีล (ศีลคือสังวร, ความสำรวมเป็นศีล - virtue as restraint) ได้แก่ สังวร 5 อย่าง คือ

1. ปาติโมกขสังวร (สำรวมในปาติโมกข์ คือ รักษาสิกขาบทเคร่งครัดตามที่ทรงบัญญัติไว้ในพระปาติโมกข์ - Pāṭimokkha-saṁvara: restraint by the monastic code of discipline)

2. สติสังวร (สำรวมด้วยสติ คือ สำรวมอินทรีย์มีจักษุเป็นต้น ระวังรักษามิให้บาปอกุศลธรรมเข้าครอบงำ เมื่อเห็นรูป เป็นต้น - Sati-saṁvara: restraint by mindfulness) = อินทรียสังวร

3. ญาณสังวร (สำรวมด้วยญาณ คือ ตัดกระแสกิเลสมีตัณหาเป็นต้นเสียได้ ด้วยใช้ปัญญาพิจารณา มิให้เข้ามาครอบงำจิต ตลอดถึงรู้จักพิจารณาเสพปัจจัยสี่ - Ñāṇa-saṁvara: restraint by knowledge) = ปัจจัยปัจจเวกขณ์

4. ขันติสังวร (สำรวมด้วยขันติ คือ อดทนต่อหนาว ร้อน หิว กระหาย ถ้อยคำแรงร้าย และทุกขเวทนาต่างๆ ได้ ไม่แสดงความวิการ - Khanti-saṁvara: restraint by patience)

5. วิริยสังวร (สำรวมด้วยความเพียร คือ พยายามขับไล่ บรรเทา กำจัดอกุศลวิตกที่เกิดขึ้นแล้วให้หมดไปเป็นต้น ตลอดจนละมิจฉาชีพ เพียรแสวงหาปัจจัยสี่เลี้ยงชีวิตด้วยสัมมาชีพ ที่เรียกว่า อาชีวปาริสุทธิ - Viriya-saṁvara: restraint by energy) = อาชีวปาริสุทธิ.

ในคัมภีร์บางแห่งที่อธิบายคำว่า วินัย แบ่งวินัยเป็น 2 คือ สังวรวินัย กับ ปหานวินัย และจำแนกสังวรวินัยเป็น 5 มีแปลกจากนี้เฉพาะข้อที่ 1 เป็น สีลสังวร.

(ดู สุตฺต.อ. 1/9; สงฺคณี.อ. 505; SnA.8; DhsA.351).