นิพพาน ๒

[27] นิพพาน 2 (สภาพที่ดับกิเลสและกองทุกข์แล้ว, ภาวะที่เป็นสุขสูงสุด เพราะไร้กิเลสไร้ทุกข์ เป็นอิสรภาพสมบูรณ์ - Nibbāna: Nirvāṇa; Nibbāna)

1. สอุปาทิเสสนิพพาน (นิพพานยังมีอุปาทิเหลือ - Saupādisesa-nibbāna: Nibbāna with the substratum of life remaining)

2. อนุปาทิเสสนิพพาน (นิพพานไม่มีอุปาทิเหลือ - Anupādisesa-nibbāna: Nibbāna without any substratum of life remaining)

หมายเหตุ: ตามคำอธิบายนัยหนึ่งว่า

1. = ดับกิเลส ยังมีเบญจขันธ์เหลือ (= กิเลสปรินิพพาน - Kilesa-parinibbāna: extinction of the defilements)

2. = ดับกิเลส ไม่มีเบญจขันธ์เหลือ (= ขันธปรินิพพาน - Khandha-parinibbāna: extinction of the Aggregates)

หรือ

1. = นิพพานของพระอรหันต์ผู้ยังเสวยอารมณ์ที่น่าชอบใจและไม่น่าชอบใจทางอินทรีย์ 5 รับรู้สุขทุกข์อยู่

2. = นิพพานของพระอรหันต์ผู้ระงับการเสวยอารมณ์ทั้งปวงแล้ว

อีกนัยหนึ่งกล่าวถึงบุคคลว่า

1. สอุปาทิเสสบุคคล = พระเสขะ

2. อนุปาทิเสสบุคคล = พระอเสขะ