อุปาทารูป ๒๔

[40] อุปาทารูป หรือ อุปาทายรูป 24 (Upādā-rūpa: derivative materiality)

ก. ปสาทรูป 5 (รูปที่เป็นประสาทสำหรับรับอารมณ์ - Pasāda-rūpa: sensitive material qualities)

1. จักขุ (ตา - Cakkhu: the eye)

2. โสตะ (หู - Sota: the ear)

3. ฆานะ (จมูก - Ghāna: the nose)

4. ชิวหา (ลิ้น - Jivhā: the tongue)

5. กาย (กาย - Kāya: the body)

ข. โคจรรูป หรือ วิสัยรูป 5 (รูปที่เป็นอารมณ์หรือแดนรับรู้ของอินทรีย์ - Gocara-rūpa or Visaya-rūpa: material qualities of sense-fields)

6. รูปะ (รูป - Rūpa: form)

7. สัททะ (เสียง - Sadda: sound)

8. คันธะ (กลิ่น - Gandha: smell)

9. รสะ (รส - Rasa: taste)

0. โผฏฐัพพะ (สัมผัสทางกาย - Phoṭṭhabba: tangible objects) ข้อนี้ไม่นับเพราะเป็นอันเดียวกับมหาภูต 3 คือ ปฐวี เตโช และ วาโย ที่กล่าวแล้วในมหาภูต

ค. ภาวรูป 2 (รูปที่เป็นภาวะแห่งเพศ - Bhāva-rūpa: material qualities of sex)

10. อิตถัตตะ, อิตถินทรีย์ (ความเป็นหญิง - Itthatta: femininity)

11. ปุริสัตตะ, ปุริสินทรีย์ (ความเป็นชาย - Purisatta: masculinity)

ง. หทัยรูป 1 (รูป คือหทัย - Hadaya-rūpa: physical basis of mind)

12. หทัยวัตถุ^@ (ที่ตั้งแห่งใจ, หัวใจ - Hadaya-vatthu: heart-base)

^@ ข้อนี้ ในพระไตรปิฎก รวมทั้งอภิธรรมปิฎก ไม่มี เว้นแต่ปัฏฐานใช้คำว่า วัตถุ ไม่มี หทัย

จ. ชีวิตรูป 1 (รูปที่เป็นชีวิต - Jīvita-rūpa: material quality of life)

13. ชีวิตินทรีย์ (อินทรีย์คือชีวิต - Jīvitindriya: life-faculty; vitality; vital force)

ฉ. อาหารรูป 1 (รูปคืออาหาร - Āhāra-rūpa: material quality of nutrition)

14. กวฬิงการาหาร (อาหารคือคำข้าว, อาหารที่กิน - Kavaḷiṅkārāhāra: edible food; nutriment)

ช. ปริจเฉทรูป 1 (รูปที่กำหนดเทศะ - Pariccheda-rūpa: material quality of delimitation) 15. อากาสธาตุ (สภาวะคือช่องว่าง - Ākāsa-dhātu: space-element)

ญ. วิญญัติรูป 2 (รูปคือการเคลื่อนไหวให้รู้ความหมาย - Viññatti-rūpa: material quality of communication)

16. กายวิญญัติ (การเคลื่อนไหวให้รู้ความหมายด้วยกาย - Kāya-viññatti: bodily intimation; gesture)

17. วจีวิญญัติ (การเคลื่อนไหวให้รู้ความหมายด้วยวาจา - Vacī-viññatti: verbal intimation; speech)

ฎ. วิการรูป 5 (รูปคืออาการที่ดัดแปลงทำให้แปลกให้พิเศษได้ - Vikāra-rūpa: material quality of plasticity or alterability)

18. [รูปัสสะ] ลหุตา (ความเบา - Lahutā: lightness; agility)

19. [รูปัสสะ] มุทุตา (ความอ่อนสลวย - Mudutā: pliancy; elasticity; malleability)

20. [รูปัสสะ] กัมมัญญตา (ความควรแก่การงาน, ใช้การได้ - Kammaññatā: adaptability; wieldiness)

0. วิญญัติรูป 2 ไม่นับเพราะซ้ำในข้อ ญ.

ฏ. ลักขณรูป 4 (รูปคือลักษณะหรืออาการเป็นเครื่องกำหนด - Lakkhaṇa-rūpa: material quality of salient features)

21. [รูปัสสะ] อุปจยะ (ความก่อตัวหรือเติบขึ้น - Upacaya: growth; integration)

22. [รูปัสสะ] สันตติ (ความสืบต่อ - Santati: continuity)

23. [รูปัสสะ] ชรตา (ความทรุดโทรม - Jaratā: decay)

24. [รูปัสสะ] อนิจจตา (ความปรวนแปรแตกสลาย - Aniccatā: impermanence)