๘. มหาหัตถิปโทปมสูตร

[340] Evamme sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme . tatra kho āyasmā sārīputto bhikkhū āmantesi āvuso bhikkhavoti . āvusoti kho te bhikkhū āyasmato sārīputtassa paccassosuṃ . āyasmā sārīputto etadavoca seyyathāpi āvuso yānikānici jaṅgalānaṃ pāṇānaṃ padajātāni sabbāni tāni hatthipade samodhānaṃ gacchanti hatthipadaṃ tesaṃ aggamakkhāyati yadidaṃ mahantattena evameva kho āvuso yekeci kusalā dhammā sabbe te catūsu ariyasaccesu saṅgahaṃ gacchanti katamesu catūsu dukkhe ariyasacce dukkhasamudaye ariyasacce dukkhanirodhe ariyasacce dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasacce.

[341] Katamañcāvuso dukkhaṃ ariyasaccaṃ jātipi dukkhā jarāpi dukkhā maraṇaṃpi dukkhaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsāpi dukkhā yampicchaṃ na labhati tampi dukkhaṃ saṅkhittena paccupādānakkhandhā dukkhā . katame cāvuso pañcupādānakkhandhā seyyathīdaṃ rūpūpādānakkhandho vedanūpādānakkhandho saññūpādānakkhandho saṅkhārūpādānakkhandho viññāṇūpādānakkhandho . katamo cāvuso rūpūpādānakkhandho cattāri ca mahābhūtāni catunnaṃ ca mahābhūtānaṃ upādārūpaṃ . katame cāvuso cattāro mahābhūtā paṭhavīdhātu Āpodhātu tejodhātu vāyodhātu.

[342] Katamā cāvuso paṭhavīdhātu . paṭhavīdhātu siyā ajjhattikā siyā bāhirā . katamā cāvuso ajjhattikā paṭhavīdhātu . yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ kakkhalaṃ kharigataṃ upādinnaṃ seyyathīdaṃ kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhārū aṭṭhī aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ kakkhalaṃ kharigataṃ upādinnaṃ ayaṃ vuccatāvuso ajjhattikā paṭhavīdhātu . yā ceva kho pana ajjhattikā paṭhavīdhātu yā ca bāhirā paṭhavīdhātu paṭhavīdhāturevesā . taṃ netaṃ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ . evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā paṭhavīdhātuyā nibbindati paṭhavīdhātuyā cittaṃ virājeti. {342.1} Hoti kho so āvuso samayo yaṃ bāhirā āpodhātu pakuppati antarahitā tasmiṃ samaye bāhirā paṭhavīdhātu hoti. Tassā hi nāma āvuso bāhirāya paṭhavīdhātuyā tāva mahallikāya aniccatā paññāyissati khayadhammatā paññāyissati vayadhammatā paññāyissati vipariṇāmadhammatā paññāyissati . kiṃ panimassa mattaṭṭhakassa kāyassa taṇhupādinnassa ahanti vā mamanti vā asmīti vā atha khvassa no tevettha hoti. Tañce āvuso bhikkhuṃ pare akkosanti paribhāsanti rosenti vihesenti . So evaṃ pajānāti uppannā kho me ayaṃ sotasamphassajā dukkhā Vedanā sā ca kho paṭicca no appaṭicca kiṃ paṭicca phassaṃ paṭicca. Sopi kho phasso aniccoti passati vedanā aniccāti passati saññā aniccāti passati saṅkhārā aniccāti passati viññāṇaṃ aniccanti passati tassa dhātārammaṇameva cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. {342.2} Tañce āvuso bhikkhuṃ pare aniṭṭhehi akantehi amanāpehi samudācaranti pāṇisamphassenapi leḍḍusamphassenapi daṇḍasamphassenapi satthasamphassenapi . so evaṃ pajānāti tathābhūto kho ayaṃ kāyo yathābhūtasmiṃ kāye pāṇisamphassāpi kamanti leḍḍusamphassāpi kamanti daṇḍasamphassāpi kamanti satthasamphassāpi kamanti . vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā kakacūpame ovāde ubhatodaṇḍakena cepi bhikkhave kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okkanteyyuṃ tatrāpi yo mano padoseyya na me so tena sāsanakaroti . āraddhaṃ kho pana me viriyaṃ bhavissati asallīnaṃ upaṭṭhitā sati appammuṭṭhā passaddho kāyo asāraddho samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ kāmaṃdāni imasmiṃ kāye pāṇisamphassāpi kamantu leḍḍusamphassāpi kamantu daṇḍasamphassāpi kamantu satthasamphassāpi kamantu karīyati hīdaṃ buddhānaṃ sāsananti . tassa ce āvuso bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā na saṇṭhāti . so Tena saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati alābhā vata me na vata me lābhā dulladdhaṃ vata me na vata me suladdhaṃ yassa me evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā na saṇṭhātīti . seyyathāpi āvuso suṇisā sassuraṃ disvā saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati evameva kho āvuso tassa ce bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā na saṇṭhāti . so tena saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati alābhā vata me na vata me lābhā dulladdhaṃ vata me na vata me suladdhaṃ yassa me evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā na saṇṭhātīti . tassa ce āvuso bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā saṇṭhāti . so tena attamano hoti. Ettāvatāpi kho āvuso bhikkhuno bahukataṃ hoti.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๑๕๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “๘. มหาหัตถิปโทปมสูตร”