[344] Katamā cāvuso tejodhātu . tejodhātu siyā ajjhattikā siyā bāhirā . katamā cāvuso ajjhattikā tejodhātu . Yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ tejo tejogataṃ upādinnaṃ seyyathīdaṃ yena ca santappati yena ca jirati yena ca pariḍayhati yena ca asitapītakhāyitasāyitaṃ sammā pariṇāmaṃ gacchati yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ tejo tejogataṃ upādinnaṃ ayaṃ vuccatāvuso ajjhattikā tejodhātu . yā ceva kho pana ajjhattikā tejodhātu yā ca bāhirā tejodhātu tejodhāturevesā. Taṃ netaṃ Mama nesohamasmi na meso attāti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ . evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā tejodhātuyā nibbindati tejodhātuyā cittaṃ virājeti . hoti kho so āvuso samayo yaṃ bāhirā tejodhātu pakuppati sā gāmampi ḍahati nagarampi ḍahati nigamampi ḍahati janapadampi ḍahati janapadapadesampi ḍahati . sā haritantaṃ vā panthantaṃ vā selantaṃ vā udakantaṃ vā ramaṇīyaṃ vā bhūmibhāgaṃ āgamma anāhārā nibbāyati. {344.1} Hoti kho so āvuso samayo yaṃ kukkuṭapattenapi nhārudaddalenapi aggiṃ gavesanti . tasmā hi nāma āvuso bāhirāya tejodhātuyā tāva mahallikāya aniccatā paññāyissati khayadhammatā paññāyissati vayadhammatā paññāyissati vipariṇāmadhammatā paññāyissati . kiṃ panimassa mattaṭṭhakassa kāyassa taṇhupādinnassa ahanti vā mamanti vā asmīti vā atha khvassa no tevettha hoti. Tassa ce āvuso bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā saṇṭhāti . so tena attamano hoti. Ettāvatāpi kho so āvuso bhikkhuno bahukataṃ hoti.

[345] Katamā cāvuso vāyodhātu . vāyodhātu siyā ajjhattikā siyā bāhirā . katamā cāvuso ajjhattikā vāyodhātu . yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ vāyo vāyogataṃ upādinnaṃ seyyathīdaṃ uddhaṅgamā vātā adhogamā vātā kucchisayā vātā koṭṭhasayā vātā Aṅgamaṅgānusārino vātā assāso passāso iti vā yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ vāyo vāyogataṃ upādinnaṃ ayaṃ vuccatāvuso ajjhattikā vāyodhātu . yā ceva kho pana ajjhattikā vāyodhātu yā ca bāhirā vāyodhātu vāyodhāturevesā. Taṃ netaṃ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ . evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā vāyodhātuyā nibbindati vāyodhātuyā cittaṃ virājeti. {345.1} Hoti kho so āvuso samayo yaṃ bāhirā vāyodhātu pakuppati sā gāmampi vahati nigamampi vahati nagarampi vahati janapadampi vahati janapadapadesampi vahati . hoti kho so āvuso samayo yaṃ gimhānaṃ pacchime māse tālapaṇṇenapi vidhūpanenapi vātaṃ pariyesanti ossavanepi tiṇāni na iñjanti . tassā hi nāmāvuso bāhirāya vāyodhātuyā tāva mahallikāya aniccatā paññāyissati khayadhammatā paññāyissati vayadhammatā paññāyissati vipariṇāmadhammatā paññāyissati . kiṃ panimassa mattaṭṭhakassa kāyassa taṇhupādinnassa ahanti vā mamanti vā asmīti vā atha khvassa no tevettha hoti. Tañce āvuso bhikkhuṃ pare akkosanti paribhāsanti rosenti vihesenti . so evaṃ pajānāti uppannā kho me ayaṃ sotasamphassajā dukkhā vedanā sā ca kho paṭicca no appaṭicca kiṃ paṭicca phassaṃ paṭicca . sopi kho phasso aniccoti passati vedanā Aniccāti passati saññā aniccāti passati saṅkhārā aniccāti passati viññāṇaṃ aniccanti passati tassa dhātārammaṇameva cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati vimuccati. {345.2} Tañce āvuso bhikkhuṃ pare aniṭṭhehi akantehi amanāpehi samudācaranti pāṇisamphassenapi leḍḍusamphassenapi daṇḍasamphassenapi satthasamphassenapi . so evaṃ pajānāti tathābhūto kho ayaṃ kāyo yathābhūtasmiṃ kāye pāṇisamphassāpi kamanti leḍḍusamphassāpi kamanti daṇḍasamphassāpi kamanti satthasamphassāpi kamanti . vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatā kakacūpame ovāde ubhatodaṇḍakena cepi bhikkhave kakacena corā ocarakā aṅgamaṅgāni okkanteyyuṃ tatrāpi yo mano padoseyya na me so tena sāsanakaroti. Āraddhaṃ kho pana me viriyaṃ bhavissati asallīnaṃ upaṭṭhitā sati appammuṭṭhā passaddho kāyo asāraddho samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ kāmaṃdāni imasmiṃ kāye pāṇisamphassāpi kamantu leḍḍusamphassāpi kamantu daṇḍasamphassāpi kamantu satthasamphassāpi kamantu karīyati hīdaṃ buddhānaṃ sāsananti. {345.3} Tassa ce āvuso bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā na saṇṭhāti . so tena saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati alābhā vata me na vata me lābhā dulladdhaṃ vata me na vata me suladdhaṃ yassa me evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā Kusalanissitā na saṇṭhātīti . seyyathāpi āvuso suṇisā sassuraṃ disvā saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati evameva kho āvuso tassa ce bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā na saṇṭhāti . so tena saṃvijjati saṃvegaṃ āpajjati alābhā vata me na vata me lābhā dulladdhaṃ vata me na vata me suladdhaṃ yassa me evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā na saṇṭhātīti . tassa ce āvuso bhikkhuno evaṃ buddhaṃ anussarato evaṃ dhammaṃ anussarato evaṃ saṅghaṃ anussarato upekkhā kusalanissitā saṇṭhāti . so tena attamano hoti . ettāvatāpi kho āvuso bhikkhuno bahukataṃ hoti.

เล่มที่ ๑๒ มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์๑๕๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “๘. มหาหัตถิปโทปมสูตร”