๕. อนังคณสูตร
[53] Evamme sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme . tatra kho āyasmā sārīputto bhikkhū āmantesi āvuso bhikkhavoti . āvusoti kho te bhikkhū āyasmato sārīputtassa paccassosuṃ.
[54] Āyasmā sārīputto etadavoca cattārome āvuso puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ . katame cattāro . Idhāvuso ekacco puggalo saṅgaṇova samāno atthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ nappajānāti . idha panāvuso ekacco puggalo saṅgaṇova samāno atthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ pajānāti . idhāvuso ekacco puggalo anaṅgaṇova samāno natthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ nappajānāti . idha panāvuso ekacco puggalo anaṅgaṇova samāno natthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ pajānāti. {54.1} Tatrāvuso yvāyaṃ puggalo saṅgaṇova samāno atthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ nappajānāti ayaṃ imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ saṅgaṇānaṃyeva sataṃ hīnapuriso akkhāyati . Tatrāvuso yvāyaṃ puggalo saṅgaṇova samāno atthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ pajānāti ayaṃ imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ saṅgaṇānaṃyeva sataṃ seṭṭhapuriso Akkhāyati . tatrāvuso yvāyaṃ puggalo anaṅgaṇova samāno natthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ nappajānāti ayaṃ imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ anaṅgaṇānaṃyeva sataṃ hīnapuriso akkhāyati . Tatrāvuso yvāyaṃ puggalo anaṅgaṇova samāno natthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ pajānāti ayaṃ imesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ anaṅgaṇānaṃyeva sataṃ seṭṭhapuriso akkhāyatīti.
[55] Evaṃ vutte āyasmā mahāmoggallāno āyasmantaṃ sārīputtaṃ etadavoca ko nu kho āvuso sārīputta hetu ko paccayo yenimesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ saṅgaṇānaṃyeva sataṃ eko hīnapuriso akkhāyati eko seṭṭhapuriso akkhāyati ko panāvuso sārīputta hetu ko paccayo yenimesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ anaṅgaṇānaṃyeva sataṃ eko hīnapuriso akkhāyati eko seṭṭhapuriso akkhāyatīti. {55.1} Tatrāvuso yvāyaṃ puggalo saṅgaṇova samāno atthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ nappajānāti tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ na chandaṃ janessati na vāyamissati na viriyaṃ ārabhissati tassa aṅgaṇassa pahānāya . so sarāgo sadoso samoho saṅgaṇo saṅkiliṭṭhacitto kālaṃ karissati . seyyathāpi āvuso kaṃsapāti ābhatā āpaṇā vā kammārakulā vā rajena ca malena ca pariyonaddhā tamenaṃ sāmikā na ceva paribhuñjeyyuṃ na ca pariyodapeyyuṃ rajāpathe ca naṃ nikkhipeyyuṃ evañhi sā āvuso kaṃsapāti aparena samayena Saṅkiliṭṭhatarā assa malaggahitāti . evamāvusoti . evameva kho āvuso yvāyaṃ puggalo saṅgaṇova samāno atthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ nappajānāti tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ na chandaṃ janessati na vāyamissati na viriyaṃ ārabhissati tassa aṅgaṇassa pahānāya . so sarāgo sadoso samoho saṅgaṇo saṅkiliṭṭhacitto kālaṃ karissati. {55.2} Tatrāvuso yvāyaṃ puggalo saṅgaṇova samāno atthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ pajānāti tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ chandaṃ janessati vāyamissati viriyaṃ ārabhissati tassa aṅgaṇassa pahānāya . so arāgo adoso amoho anaṅgaṇo asaṅkiliṭṭhacitto kālaṃ karissati . seyyathāpi āvuso kaṃsapāti ābhatā āpaṇā vā kammārakulā vā rajena ca malena ca pariyonaddhā tamenaṃ sāmikā paribhuñjeyyuṃ ceva pariyodapeyyuṃ ca na ca naṃ rajāpathe nikkhipeyyuṃ evañhi sā āvuso kaṃsapāti aparena samayena parisuddhā assa pariyodātāti . evamāvusoti . evameva kho āvuso yvāyaṃ puggalo saṅgaṇova samāno atthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ pajānāti tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ chandaṃ janessati vāyamissati viriyaṃ ārabhissati tassa aṅgaṇassa pahānāya . so arāgo adoso amoho anaṅgaṇo asaṅkiliṭṭhacitto kālaṃ karissati. {55.3} Tatrāvuso yvāyaṃ puggalo anaṅgaṇova samāno natthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ nappajānāti tassetaṃ Pāṭikaṅkhaṃ subhanimittaṃ manasikarissati tassa subhanimittassa manasikārā rāgo cittaṃ anuddhaṃsessati . so sarāgo sadoso samoho saṅgaṇo saṅkiliṭṭhacitto kālaṃ karissati . seyyathāpi āvuso kaṃsapāti ābhatā āpaṇā vā kammārakulā vā parisuddhā pariyodātā tamenaṃ sāmikā na ceva paribhuñjeyyuṃ na ca pariyodapeyyuṃ rajāpathe ca naṃ nikkhipeyyuṃ evañhi sā āvuso kaṃsapāti aparena samayena saṅkiliṭṭhā assa malaggahitāti . evamāvusoti . evameva kho āvuso yvāyaṃ puggalo anaṅgaṇova samāno natthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ nappajānāti tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ subhanimittaṃ manasikarissati tassa subhanimittassa manasikārā rāgo cittaṃ anuddhaṃsessati. So sarāgo sadoso samoho saṅgaṇo saṅkiliṭṭhacitto kālaṃ karissati. {55.4} Tatrāvuso yvāyaṃ puggalo anaṅgaṇova samāno natthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ pajānāti tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ subhanimittaṃ manasikarissati tassa subhanimittassa manasikārā rāgo cittaṃ nānuddhaṃsessati . so arāgo adoso amoho anaṅgaṇo asaṅkiliṭṭhacitto kālaṃ karissati . seyyathāpi āvuso kaṃsapāti ābhatā āpaṇā vā kammārakulā vā parisuddhā pariyodātā tamenaṃ sāmikā paribhuñjeyyuṃ ceva pariyodapeyyuṃ ca na ca naṃ rajāpathe nikkhipeyyuṃ evañhi sā āvuso kaṃsapāti aparena samayena parisuddhatarā assa pariyodātāti . evamāvusoti . Evameva kho āvuso yvāyaṃ puggalo anaṅgaṇova samāno natthi me ajjhattaṃ aṅgaṇanti yathābhūtaṃ pajānāti tassetaṃ pāṭikaṅkhaṃ subhanimittaṃ na manasikarissati tassa subhanimittassa amanasikārā rāgo cittaṃ nānuddhaṃsessati . so arāgo adoso amoho anaṅgaṇo asaṅkiliṭṭhacitto kālaṃ karissati . ayaṃ kho āvuso moggallāna hetu ayaṃ paccayo yenimesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ saṅgaṇānaṃyeva sataṃ eko hīnapuriso akkhāyati eko seṭṭhapuriso akkhāyati ayaṃ kho panāvuso moggallāna hetu ayaṃ paccayo yenimesaṃ dvinnaṃ puggalānaṃ anaṅgaṇānaṃyeva sataṃ eko hīnapuriso akkhāyati eko seṭṭhapuriso akkhāyatīti.