๑. จูฬสุญญตสูตร
[333] Evamme sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati pubbārāme migāramātu pāsāde . atha kho āyasmā ānando sāyaṇhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi . ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca ekamidaṃ bhante samayaṃ bhagavā sakkesu viharati nagarakaṃ nāma sakyānaṃ nigamo tattha me bhante bhagavato sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ suññatā vihārenāhaṃ ānanda etarahi bahulaṃ viharāmīti kacci metaṃ bhante sussutaṃ sugahitaṃ sumanasikataṃ supadhāritanti.
[334] Taggha te etaṃ ānanda sussutaṃ sugahitaṃ sumanasikataṃ supadhāritaṃ . pubbe cāhaṃ ānanda etarahi ca suññatāvihārena bahulaṃ viharāmi . seyyathāpi ānanda ayaṃ migāramātu pāsādo suñño hatthi gavāssavalavena suñño jātarūparajatena suñño itthīpurisasannipātena . atthi cevidaṃ asuññataṃ yadidaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṭicca ekattaṃ evameva kho ānanda bhikkhu amanasikaritvā gāmasaññaṃ amanasikaritvā manussasaññaṃ araññasaññaṃ paṭicca manasikaroti Ekattaṃ . tassa araññasaññāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati . so evaṃ pajānāti ye assu darathā gāmasaññaṃ paṭicca tedha na santi ye assu darathā manussasaññaṃ paṭicca tedha na santi atthi cevāyaṃ darathamattā yadidaṃ araññasaññaṃ paṭicca ekattanti . so suññamidaṃ saññāgataṃ gāmasaññāyāti pajānāti suññamidaṃ saññāgataṃ manussasaññāyāti pajānāti . atthi cevidaṃ asuññataṃ yadidaṃ araññasaññaṃ paṭicca ekattanti . iti yaṃ hi kho tattha na hoti tena taṃ suññaṃ samanupassati yaṃ pana tattha avasiṭṭhaṃ hoti taṃ santaṃ idamatthīti pajānāti . evampissa esā ānanda yathābhuccā avipallatthā parisuddhā suññatāvakkanti bhavati.
[335] Puna caparaṃ ānanda bhikkhu amanasikaritvā manussasaññaṃ amanasikaritvā araññasaññaṃ paṭhavīsaññaṃ paṭicca manasikaroti ekattaṃ . Tassa paṭhavīsaññāya cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati . Seyyathāpi ānanda āsabhacammaṃ saṅkusatena suvihataṃ vigatavalikaṃ evameva kho ānanda bhikkhu yaṃ imissā paṭhaviyā ukkulavikulaṃ nadīviduggaṃ khāṇukaṇṭakadhānaṃ pabbatavisamaṃ taṃ sabbaṃ amanasikaritvā paṭhavīsaññaṃ paṭicca manasikaroti ekattaṃ . tassa paṭhavīsaññā cittaṃ pakkhandati pasīdati santiṭṭhati adhimuccati . so evaṃ pajānāti ye assu darathā manussasaññaṃ paṭicca tedha na santi ye assu darathā Araññasaññaṃ paṭicca tedha na santi atthi cevāyaṃ darathamattā yadidaṃ paṭhavīsaññaṃ paṭicca ekattanti . so suññamidaṃ saññāgataṃ manussasaññāyāti pajānāti suññamidaṃ saññāgataṃ araññasaññāyāti pajānāti . atthi cevidaṃ asuññataṃ yadidaṃ paṭhavīsaññaṃ paṭicca ekattanti . iti yaṃ hi kho tattha na hoti tena taṃ suññaṃ samanupassati yaṃ pana tattha avasiṭṭhaṃ hoti taṃ santaṃ idamatthīti pajānāti . evampissa esā ānanda yathābhuccā avipallatthā parisuddhā suññatāvakkanti bhavati.