[688] Katamā ca bhikkhu ākāsadhātu . ākāsadhātu siyā ajjhattikā siyā bāhirā . katamā ca bhikkhu ajjhattikā ākāsadhātu . yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ ākāsaṃ ākāsagataṃ upādinnaṃ Seyyathīdaṃ kaṇṇacchiddaṃ nāsacchiddaṃ mukhadvāraṃ yena ca asitapītakhāyitasāyitaṃ ajjhoharati yattha ca asitapītakhāyitasāyitaṃ santiṭṭhati yena ca asitapītakhāyitasāyitaṃ adhobhāgā nikkhamati yaṃ vā panaññampi kiñci ajjhattaṃ paccattaṃ ākāsaṃ ākāsagataṃ [2]- upādinnaṃ ayaṃ vuccati bhikkhu ajjhattikā ākāsadhātu . yā ceva kho pana ajjhattikā ākāsadhātu yā ca bāhirā ākāsadhātu ākāsadhāturevesā . taṃ netaṃ mama nesohamasmi na meso attāti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ . evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya disvā ākāsadhātuyā nibbindati ākāsadhātuyā cittaṃ virājeti.
[689] Athāparaṃ viññāṇaṃyeva avasissati parisuddhaṃ pariyodātaṃ tena viññāṇena kiñci jānāti sukhantipi vijānāti dukkhantipi vijānāti adukkhamasukhantipi vijānāti . sukhavedanīyaṃ bhikkhu phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā . so sukhaṃ vedanaṃ vediyamāno sukhaṃ vedanaṃ vediyāmīti pajānāti tasseva sukhavedanīyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā sukhā vedanā sā nirujjhati sā vūpasammatīti pajānāti . dukkhavedanīyaṃ bhikkhu phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā . so dukkhaṃ vedanaṃ vediyamāno dukkhaṃ vedanaṃ vediyāmīti pajānāti tasseva dukkhavedanīyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ dukkhavedanīyaṃ phassaṃ Paṭicca uppannā dukkhā vedanā sā nirujjhati sā vūpasammatīti pajānāti . adukkhamasukhavedanīyaṃ bhikkhu phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā . so adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vediyamāno adukkhamasukhaṃ vedanaṃ vediyāmīti pajānāti tasseva adukkhamasukhavedanīyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ adukkhamasukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā adukkhamasukhā vedanā sā nirujjhati sā vūpasammatīti pajānāti.