[77] Ṭhānaṃ kho panetaṃ sunakkhatta vijjati yaṃ idhekaccassa bhikkhuno evamassa taṇhā kho sallaṃ samaṇena vuttaṃ avijjāvisadoso chandarāgabyāpādehi ruppati taṃ me taṇhāsallaṃ pahīnaṃ apanīto avijjāvisadoso sammānibbānādhimuttohamasmīti . sammā- nibbānādhimuttasseva sato so yāni sammānibbānādhimuttassa asappāyāni tāni nānuyuñjeyya asappāyaṃ cakkhunā rūpadassanaṃ nānuyuñjeyya asappāyaṃ sotena saddaṃ nānuyuñjeyya asappāyaṃ ghānena gandhaṃ nānuyuñjeyya asappāyaṃ jivhāya rasaṃ nānuyuñjeyya asappāyaṃ Kāyena phoṭṭhabbaṃ nānuyuñjeyya asappāyaṃ manasā dhammaṃ nānuyuñjeyya . tassa asappāyaṃ cakkhunā rūpadassanaṃ ananuyuttassa asappāyaṃ sotena saddaṃ ananuyuttassa asappāyaṃ ghānena gandhaṃ ananuyuttassa asappāyaṃ jivhāya rasaṃ ananuyuttassa asappāyaṃ kāyena phoṭṭhabbaṃ ananuyuttassa asappāyaṃ manasā dhammaṃ ananuyuttassa rāgo cittaṃ nānuddhaṃseyya . so na rāgānuddhaṃsitena cittena neva maraṇaṃ vā nigaccheyya na maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ. {77.1} Seyyathāpi sunakkhatta puriso sallena viddho assa savisena gāḷhūpalepanena . tassa mittāmaccā ñātisālohitā bhisakkaṃ sallakattaṃ upaṭṭhapeyyuṃ . tassa so bhisakko sallakatto satthena vaṇamukhaṃ parikanteyya satthena sallaṃ vaṇamukhaṃ parikantetvā esaniyā sallaṃ eseyya esaniyā sallaṃ esitvā sallaṃ abbāheyya apaneyya visadosaṃ anupādisesaṃ anupādisesoti jānamāno. {77.2} So evaṃ vadeyya ambho purisa ubbhataṃ kho te sallaṃ apanīto visadoso anupādiseso alañca te anantarāyāya sappāyāni ceva bhojanāni bhuñjeyyāsi mā te asappāyāni bhojanāni bhuñjato vaṇo assāvī assa kālena kālañca vaṇaṃ dhoveyyāsi kālena kālaṃ vaṇamukhaṃ ālimpeyyāsi mā te [2]- kālena kālaṃ vaṇaṃ dhovato [3]- kālena kālaṃ vaṇamukhaṃ ālimpato pubbalohitaṃ vaṇamukhaṃ pariyonaddhi mā ca vātātape cārittaṃ anuyuñji mā te vātātape cārittaṃ anuyuttassa rajosukaṃ vaṇamukhaṃ Anuddhaṃsesi vaṇānurakkhī ca ambho purisa vihareyyāsi vaṇasāropīti. {77.3} Tassa evamassa ubbhataṃ kho me sallaṃ apanīto visadoso anupādiseso alañca me anantarāyāyāti . so sappāyāni ceva bhojanāni bhuñjeyya tassa sappāyāni bhojanāni bhuñjato vaṇo na assāvī assa kālena kālañca vaṇaṃ dhoveyya kālena kālaṃ vaṇamukhaṃ ālimpeyya tassa kālena kālaṃ vaṇaṃ dhovato kālena kālaṃ vaṇamukhaṃ ālimpato pubbalohitaṃ vaṇamukhaṃ na pariyonaddheyya na ca vātātape cārittaṃ anuyuñjeyya tassa vātātape cārittaṃ ananuyuttassa rajo sukaṃ vaṇamukhaṃ nānuddhaṃseyya vaṇānurakkhī ca vihareyya vaṇasāropī tassa imissāva sappāyakiriyāya asucivisadoso apanīto anupādiseso tadubhayena vaṇo virūheyya . {77.4} So rūḷhena vaṇena sañchavinā neva maraṇaṃ vā nigaccheyya na maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ evameva kho sunakkhatta ṭhānametaṃ vijjati yaṃ panidhekaccassa bhikkhuno evamassa taṇhā kho sallaṃ samaṇena vuttaṃ avijjāvisadoso chandarāgabyāpādehi ruppati taṃ me taṇhāsallaṃ pahīnaṃ apanīto avijjāvisadoso sammānibbānādhimuttohamasmīti . Sammānibbānādhimuttasseva sato so yāni sammānibbānādhimuttassa asappāyāni tāni nānuyuñjeyya asappāyaṃ cakkhunā rūpadassanaṃ nānuyuñjeyya asappāyaṃ sotena saddaṃ [3]- nānuyuñjeyya asappāyaṃ ghānena gandhaṃ nānuyuñjeyya asappāyaṃ jivhāya rasaṃ nānuyuñjeyya asappāyaṃ Kāyena phoṭṭhabbaṃ nānuyuñjeyya asappāyaṃ manasā dhammaṃ nānuyuñjeyya . tassa asappāyaṃ cakkhunā rūpadassanaṃ ananuyuttassa asappāyaṃ sotena saddaṃ ananuyuttassa asappāyaṃ ghānena gandhaṃ ananuyuttassa asappāyaṃ jivhāya rasaṃ ananuyuttassa asappāyaṃ kāyena phoṭṭhabbaṃ ananuyuttassa asappāyaṃ manasā dhammaṃ ananuyuttassa rāgo cittaṃ nānuddhaṃseyya . so na rāgānuddhaṃsitena cittena neva maraṇaṃ vā nigaccheyya na maraṇamattaṃ vā dukkhaṃ. {77.5} Upamā kho me ayaṃ sunakkhatta katā atthaviññāpanāya . Ayamevettha attho . Vaṇoti kho sunakkhatta channetaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ adhivacanaṃ . visadosoti kho sunakkhatta avijjāyetaṃ adhivacanaṃ. Sallanti kho sunakkhatta taṇhāyetaṃ adhivacanaṃ . esanīti kho sunakkhatta satiyetaṃ adhivacanaṃ . satthanti kho sunakkhatta ariyāyetaṃ paññāya adhivacanaṃ . Bhisakko sallakattoti kho sunakkhatta tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ arahato sammāsambuddhassa . so vata sunakkhatta bhikkhu chasu phassāyatanesu saṃvutakārī upadhi dukkhamūlanti iti viditvā nirupadhī upadhisaṅkhaye vimutto upadhismiṃ vā kāyaṃ upasaṃharissati cittaṃ vā anuppadassatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. {77.6} Seyyathāpi sunakkhatta āpānīyakaṃso vaṇṇasampanno gandhasampanno rasasampanno so ca kho visena saṃsaṭṭho . Atha puriso āgaccheyya jīvitukāmo amaritukāmo sukhakāmo dukkhapaṭikkūlo . taṃ kiṃ maññasi sunakkhatta api nu so puriso amuṃ Āpānīyakaṃsaṃ piveyya yaṃ jaññā imāhaṃ pitvā maraṇaṃ vā nigacchāmi maraṇamattaṃ vā dukkhanti. No hetaṃ bhante.

เล่มที่ ๑๔ มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์๓๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. สุนักขัตตสูตร”