๓. ญาณวัตถุสูตร ที่ ๑
[118] Sāvatthiyaṃ viharati ... Catucattāḷīsaṃ vo bhikkhave ñāṇavatthūni desessāmi taṃ suṇātha sādhukaṃ manasikarotha bhāsissāmīti . Evaṃ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ.
[119] Bhagavā etadavoca katamāni ca bhikkhave catucattāḷīsaṃ ñāṇavatthūni jarāmaraṇe ñāṇaṃ jarāmaraṇasamudaye ñāṇaṃ jarāmaraṇanirodhe ñāṇaṃ jarāmaraṇanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ jātiyā ñāṇaṃ jātisamudaye ñāṇaṃ jātinirodhe ñāṇaṃ jātinirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ bhave ñāṇaṃ bhavasamudaye ñāṇaṃ bhavanirodhe ñāṇaṃ bhavanirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ upādāne ñāṇaṃ upādānasamudaye ñāṇaṃ upādānanirodhe ñāṇaṃ upādānanirodhagāminiyā Paṭipadāya ñāṇaṃ taṇhāya ñāṇaṃ taṇhāsamudaye ñāṇaṃ taṇhānirodhe ñāṇaṃ taṇhānirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ vedanāya ñāṇaṃ vedanāsamudaye ñāṇaṃ vedanānirodhe ñāṇaṃ vedanānirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ phasse ñāṇaṃ ... saḷāyatane ñāṇaṃ ... nāmarūpe ñāṇaṃ ... viññāṇe ñāṇaṃ ... saṅkhāresu ñāṇaṃ saṅkhārasamudaye ñāṇaṃ saṅkhāranirodhe ñāṇaṃ saṅkhāranirodhagāminiyā paṭipadāya ñāṇaṃ imāni vuccanti bhikkhave catucattāḷīsaṃ ñāṇavatthūni.
[120] Katamañca bhikkhave jarāmaraṇaṃ . yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhi tamhi sattanikāye jarā jīraṇatā khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā āyuno saṃhāni indriyānaṃ paripāko ayaṃ vuccati jarā . yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṃ maccu maraṇaṃ kālakiriyā khandhānaṃ bhedo kaḷevarassa nikkhepo jīvitindriyassa upacchedo idaṃ vuccati maraṇaṃ . iti ayañca jarā idañca maraṇaṃ idaṃ vuccati bhikkhave jarāmaraṇaṃ . Jātisamudayā jarāmaraṇasamudayo jātinirodhā jarāmaraṇanirodho ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo jarāmaraṇanirodhagāminī paṭipadā seyyathīdaṃ sammādiṭṭhi .pe. Sammāsamādhi.
[121] Yato kho bhikkhave ariyasāvako evaṃ jarāmaraṇaṃ pajānāti evaṃ jarāmaraṇasamudayaṃ pajānāti evaṃ jarāmaraṇanirodhaṃ pajānāti evaṃ jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti idamassa dhamme Ñāṇaṃ . so iminā dhammena diṭṭhena viditena akālikena pattena pariyogāḷhena atītānāgate nayaṃ neti. {121.1} Ye kho keci atītamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā jarāmaraṇaṃ abbhaññaṃsu jarāmaraṇasamudayaṃ abbhaññaṃsu jarāmaraṇanirodhaṃ abbhaññaṃsu jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abbhaññaṃsu sabbe te evameva abbhaññaṃsu seyyathāpihaṃ etarahi. {121.2} Yepi hi keci anāgatamaddhānaṃ samaṇā vā brāhmaṇā vā jarāmaraṇaṃ abhijānissanti jarāmaraṇasamudayaṃ abhijānissanti jarāmaraṇanirodhaṃ abhijānissanti jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ abhijānissanti sabbe te evameva abhijānissanti seyyathāpihaṃ etarahīti. Idamassa anvaye ñāṇaṃ.