๖. สัมมสสูตร
[254] Evamme sutaṃ ekaṃ samayaṃ bhagavā kurūsu viharati kammāsadammaṃ nāma kurūnaṃ nigamo . tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavoti . bhadanteti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ . bhagavā etadavoca sammasatha no tumhe bhikkhave antaraṃ sammasanti . Evaṃ vutte aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca ahaṃ kho bhante sammasāmi antaraṃ sammasanti . yathākathaṃ pana tvaṃ bhikkhu sammasasi antaraṃ sammasanti . atha kho so bhikkhu byākāsi yathā so bhikkhu byākāsi na so bhikkhu bhagavato cittaṃ ārādhesi.
[255] Evaṃ vutte āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca etassa bhagavā kālo etassa sugata kālo yaṃ bhagavā antaraṃ sammasaṃ bhāseyya bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantīti . tenahānanda suṇātha sādhukaṃ manasikarotha bhāsissāmīti . evaṃ bhanteti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ.
[256] Bhagavā etadavoca idha bhikkhave bhikkhu sammasamāno sammasati antaraṃ sammasaṃ yaṃ kho idaṃ anekavidhaṃ nānappakārakaṃ dukkhaṃ loke uppajjati jarāmaraṇaṃ idaṃ nu kho dukkhaṃ kiṃnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃ kiṃpabhavaṃ kismiṃ sati jarāmaraṇaṃ hotīti . so sammasamāno evaṃ jānāti yaṃ kho idaṃ anekavidhaṃ nānappakārakaṃ Dukkhaṃ loke uppajjati jarāmaraṇaṃ idaṃ kho dukkhaṃ upadhinidānaṃ upadhisamudayaṃ upadhijātikaṃ upadhippabhavaṃ upadhismiṃ sati jarāmaraṇaṃ hoti upadhismiṃ asati jarāmaraṇaṃ na hotīti . so jarāmaraṇañca pajānāti jarāmaraṇasamudayañca pajānāti jarāmaraṇanirodhañca pajānāti yā ca jarāmaraṇanirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti tathā paṭipanno ca hoti anudhammacārī . ayaṃ vuccati bhikkhave bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno jarāmaraṇanirodhāya.
[257] Athāparaṃ sammasamāno sammasati antaraṃ sammasaṃ upadhi panāyaṃ kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavo kiṃsmiṃ sati upadhi hoti kismiṃ asati upadhi na hotīti . so sammasamāno evaṃ jānāti upadhi taṇhānidāno taṇhāsamudayo taṇhājātiko taṇhāpabhavo taṇhāya sati upadhi hoti taṇhāya asati upadhi na hotīti . so upadhiñca pajānāti upadhisamudayañca pajānāti upadhinirodhañca pajānāti yā ca upadhinirodhasāruppagāminī paṭipadā tañca pajānāti tathā paṭipanno ca hoti anudhammacārī . ayaṃ vuccati bhikkhave bhikkhu sabbaso sammā dukkhakkhayāya paṭipanno upadhinirodhāya.