อเสขสูตร
[216] 9 Ekaṃ samayaṃ bhagavā nādike viharati iñjakāvasathe . Athakho āyasmā sandho yena bhagavā tenupasaṅkami upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi . ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ sandhaṃ bhagavā etadavoca ājānīyajhāyitaṃ kho sandha jhāya mā khaḷuṅgajhāyitaṃ kathañca sandha khaḷuṅgajhāyitaṃ hoti assakhaḷuṅgo Hi sandha doṇiyā bandho yavasassaṃ yavasassanti jhāyati taṃ kissa hetu na hi sandha assakhaḷuṅgassa doṇiyā bandhassa evaṃ hoti kiṃ nu kho maṃ ajja assadammasārathi kāraṇaṃ kāressati kimassāhaṃ paṭikaromīti so doṇiyā bandho yavasassaṃ yavasassanti jhāyati evameva kho sandha idhekacco purisakhaḷuṅgo araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti so kāmarāgaṃ yeva anantaraṃ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati avajjhāyati byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati .. thīnamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati ... Uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati ... vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati vicikicchāparetena uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ nappajānāti so vicikicchaṃyeva anantaraṃ karitvā jhāyati pajjhāyati nijjhāyati avajjhāyati so paṭhavimpi nissāya jhāyati āpampi nissāya jhāyati tejampi nissāya jhāyati vāyampi nissāya jhāyati ākāsānañcāyatanampi nissāya jhāyati viññāṇañcāyatanampi nissāya jhāyati ākiñcaññāyatanampi nissāya jhāyati nevasaññānāsaññāyatanampi nissāya jhāyati idhalokampi nissāya jhāyati paralokampi nissāya jhāyati yamidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā tampi nissāya jhāyati evaṃ kho sandha purisakhaḷuṅgajhāyitaṃ hoti . kathañca Sandha ājānīyajhāyitaṃ hoti bhadro hi sandha assājānīyo doṇiyā bandho na yavasassaṃ yavasassanti jhāyati taṃ kissa hetu bhadrassa hi sandha assājānīyassa doṇiyā bandhassa evaṃ hoti kiṃ nu kho maṃ ajja assadammasārathi kāraṇaṃ kāressati kimassāhaṃ paṭikaromīti so doṇiyā bandho na yavasassaṃ yavasassanti jhāyati bhadro hi sandha assājānīyo yathā iṇaṃ yathābandhaṃ yathā jāni yathā kalī evaṃ patodassa ajjhoharaṇaṃ samanupassati evameva kho sandha bhadro purisājānīyo araññagatopi rukkhamūlagatopi suññāgāragatopi na kāmarāgapariyuṭṭhitena cetasā viharati kāmarāgaparetena uppannassa ca kāmarāgassa nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti na byāpādapariyuṭṭhitena cetasā viharati ... na thīnamiddhapariyuṭṭhitena cetasā viharati ... na uddhaccakukkuccapariyuṭṭhitena cetasā viharati ... na vicikicchāpariyuṭṭhitena cetasā viharati na vicikicchāparetena uppannāya ca vicikicchāya nissaraṇaṃ yathābhūtaṃ pajānāti so neva paṭhaviṃ nissāya jhāyati na āpaṃ nissāya jhāyati na tejaṃ nissāya jhāyati na vāyaṃ nissāya jhāyati na ākāsānañcāyatanaṃ nissāya jhāyati na viññāṇañcāyatanaṃ nissāya jhāyati na ākiñcaññāyatanaṃ nissāya jhāyati na nevasaññānāsaññāyatanaṃ nissāya jhāyati na idhalokaṃ nissāya jhāyati na paralokaṃ nissāya jhāyati yamidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā tampi nissāya na jhāyati jhāyati capana Evaṃjhāyiñcapana sandha bhadraṃ purisājānīyaṃ saindā devā sabrahmakā sapajāpatikā ārakāva namassanti namo te purisājañña namo te purisuttama yassa tenābhijānāma yampi nissāya jhāyatīti . [2]- Evaṃ vutte āyasmā sandho bhagavantaṃ etadavoca kathaṃ jhāyī pana bhante bhadro purisājānīyo jhāyati so neva paṭhaviṃ nissāya jhāyati na āpaṃ nissāya jhāyati na tejaṃ nissāya jhāyati na vāyaṃ nissāya jhāyati na ākāsānañcāyatanaṃ nissāya jhāyati na viññāṇañcāyatanaṃ nissāya jhāyati na ākiñcaññāyatanaṃ nissāya jhāyati na nevasaññānāsaññāyatanaṃ nissāya jhāyati na idhalokaṃ nissāya jhāyati na paralokaṃ nissāya jhāyati yamidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā tampi nissāya na jhāyati jhāyati capana kathaṃ jhāyiñcapana bhante bhadraṃ purisājānīyaṃ saindā devā sabrahmakā sapajāpatikā ārakāva namassanti namo te purisājañña namo te purisuttama yassa tenābhijānāma yampi nissāya jhāyatīti . Idha sandha bhadrassa purisājānīyassa paṭhaviyā paṭhavīsaññā vibhūtā hoti āpasmiṃ āposaññā vibhūtā hoti tejasmiṃ tejosaññā vibhūtā hoti vāyasmiṃ vāyosaññā vibhūtā hoti ākāsānañcāyatane Ākāsānañcāyatanasaññā vibhūtā hoti viññāṇañcāyatane viññāṇañcāyatanasaññā vibhūtā hoti ākiñcaññāyatane ākiñcañāyatanasaññā vibhūtā hoti nevasaññānāsaññāyatane nevasaññānāsaññāyatanasaññā vibhūtā hoti idhaloke idhalokasaññā vibhūtā hoti paraloke paralokasaññā vibhūtā hoti yamidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā tatrāpi saññā vibhūtā hoti evaṃjhāyī kho sandha bhadro purisājānīyo neva paṭhaviṃ nissāya jhāyati na āpaṃ nissāya jhāyati na tejaṃ nissāya jhāyati na vāyaṃ nissāya jhāyati na ākāsānañcāyatanaṃ nissāya jhāyati na viññāṇañcāyatanaṃ nissāya jhāyati na ākiñcaññāyatanaṃ nissāya jhāyati na nevasaññānāsaññāyatanaṃ nissāya jhāyati na idhalokaṃ nissāya jhāyati na paralokaṃ nissāya jhāyati yamidaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā tampi nissāya na jhāyati jhāyati capana evaṃjhāyiñcapana sandha bhadraṃ purisājānīyaṃ saindā devā sabrahmakā sapajāpatikā ārakāva namassanti namo te purisājañña namo te purisuttama yassa tenābhijānāma yampi nissāya jhāyatīti .