[406] Paṭibhāṇavāti tayo paṭibhāṇavanto pariyattipaṭibhāṇavā paripucchāpaṭibhāṇavā adhigamapaṭibhāṇavā. {406.1} Katamo pariyattipaṭibhāṇavā. Idhekaccassa pariyāpuṭaṃ hoti suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhūtadhammaṃ vedallaṃ. Tassa pariyattiṃ nissāya paṭibhāyati. Ayaṃ pariyattipaṭibhāṇavā. Idhekacco paripucchako hoti attatthe ca ñāyatthe ca lakkhaṇe ca kāraṇe ca ṭhānāṭhāne ca. Tassa taṃ paripucchaṃ nissāya paṭibhāyati. Ayaṃ paripucchāpaṭibhāṇavā. {406.3} Katamo adhigamapaṭibhāṇavā . Idhekaccassa adhigatā honti cattāro satipaṭṭhānā cattāro sammappadhānā cattāro iddhippādā pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅgā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo cattāri sāmaññaphalāni catasso paṭisambhidā cha abhiññā . tassa attho ñāto dhammo ñāto nirutti ñātā . atthe ñāte attho paṭibhāyati . dhamme ñāte dhammo paṭibhāyati . niruttiyā ñātāya nirutti paṭibhāyati . imesu tīsu ñāṇaṃ paṭibhāṇapaṭisambhidā . imāya paṭibhāṇapaṭisambhidāya upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato hoti so vuccati paṭibhāṇavā . yassa pariyatti natthi paripucchā natthi adhigamo natthi kiṃ tassa paṭibhāyissatīti saṇho ca paṭibhāṇavā.

[407] Na saddho na virajjatīti na saddhoti sāmaṃ sayamabhiññātaṃ attapaccakkhaṃ dhammaṃ na kassaci saddahati aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā devassa vā mārassa vā [3]- brahmuno vā sabbe saṅkhārā aniccāti sāmaṃ sayamabhiññātaṃ attapaccakkhaṃ dhammaṃ na kassaci saddahati aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā devassa Vā mārassa vā [1]- brahmuno vā . sabbe saṅkhārā dukkhāti. Sabbe dhammā anattāti . avijjāpaccayā saṅkhārāti .pe. Jātipaccayā jarāmaraṇanti . avijjānirodhā saṅkhāranirodhoti .pe. jātinirodhā jarāmaraṇanirodhoti . idaṃ dukkhanti .pe. Ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadāti . ime āsavāti .pe. ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadāti . ime dhammā abhiññeyyāti .pe. Ime dhammā sacchikātabbāti . [2]- channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca catunnaṃ mahābhūtānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca . yaṅkiñci samudayadhammaṃ sabbantaṃ nirodhadhammanti sāmaṃ sayamabhiññātaṃ attapaccakkhaṃ dhammaṃ na kassaci saddahati aññassa samaṇassa vā brāhmaṇassa vā devassa vā mārassa vā brahmuno vā. {407.1} Vuttaṃ hetaṃ bhagavatā saddahasi tvaṃ sārīputta saddhindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosānaṃ viriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosānanti . na khvāhaṃ ettha bhante bhagavato saddhāya gacchāmi saddhindriyaṃ viriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosānaṃ yesaṃ nūnetaṃ Bhante añātaṃ assa adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphusitaṃ paññāya te tattha paresaṃ saddhāya gaccheyyuṃ saddhindriyaṃ .pe. paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosānanti yesañca kho etaṃ bhante ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phusitaṃ paññāya nikkaṅkhā te tattha nibbicikicchā saddhindriyaṃ viriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosānanti mayhañca kho etaṃ bhante ñātaṃ diṭṭhaṃ viditaṃ sacchikataṃ phusitaṃ paññāya nikkaṅkhohaṃ tattha nibbicikiccho saddhindriyaṃ viriyindriyaṃ satindriyaṃ samādhindriyaṃ paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosānanti. {407.2} Sādhu sādhu sārīputta yesañhetaṃ sārīputta añātaṃ assa adiṭṭhaṃ aviditaṃ asacchikataṃ aphusitaṃ paññāya te tattha paresaṃ saddhāya gaccheyyuṃ saddhindriyaṃ .pe. paññindriyaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ amatogadhaṃ hoti amataparāyanaṃ amatapariyosānanti. Assaddho akataññū ca sandhicchedo ca yo naro hatāvakāso vantāso sa ve uttamaporisoti. {407.3} Na virajjatīti sabbe bālaputhujjanā rajjanti kalyāṇaputhujjanaṃ upādāya satta sekhā virajjanti arahā neva rajjati no virajjati. Virato so khayā rāgassa vītarāgattā khayā dosassa vītadosattā khayā mohassa vītamohattā . so vuṭṭhavāso ciṇṇacaraṇo .pe. Natthi tassa punabbhavoti na saddho na virajjati. Tenāha bhagavā sātiyesu anassāvī atimāne ca no yuto saṇho ca paṭibhāṇavā na saddho na virajjatīti.

เล่มที่ ๒๙ ขุททกนิกาย มหานิทเทส๑๓๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๐. ปุราเภทสุตตนิทเทส”