[468] Tamūpanissāya pahoti chandoti sātāsātaṃ nissāya sukhadukkhaṃ nissāya somanassadomanassaṃ nissāya iṭṭhāniṭṭhaṃ nissāya Anunayapaṭighaṃ nissāya chando hoti pahoti jāyati sañjāyati nibbattati abhinibbattatīti tamūpanissāya pahoti chando.

[469] Rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañcāti rūpesūti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāyarūpaṃ. {469.1} Katamo rūpānaṃ bhavo . Yo rūpānaṃ bhavo jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo ayaṃ rūpānaṃ bhavo. {469.2} Katamo rūpānaṃ vibhavo . Yo rūpānaṃ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṃ ayaṃ rūpānaṃ vibhavo. {469.3} Rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañcāti rūpesu bhavañca vibhavañca disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañca.

[470] Vinicchayaṃ kūrute jantu loketi vinicchayāti dve vinicchayā taṇhāvinicchayo ca diṭṭhivinicchayo ca. {470.1} Kathaṃ taṇhāvinicchayaṃ karoti . idhekaccassa anuppannā ceva bhogā na uppajjanti uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti . Tassa evaṃ hoti kena nu kho me upāyena anuppannā ceva bhogā na uppajjanti uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti . tassa pana evaṃ hoti surāmerayamajjapamādaṭṭhānānuyogaṃ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti vikālavisikkhācariyānuyogaṃ anuyuttassa me Anuppannā ceva bhogā na uppajjanti uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti samajjābhicaraṇaṃ anuyuttassa me jutappamādaṭṭhānānuyogaṃ anuyuttassa me pāpamittānuyogaṃ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti ālassānuyogaṃ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchantīti . evaṃ ñāṇaṃ katvā cha bhogānaṃ apāyamukhāni na sevati [2]- . evampi taṇhāvinicchayaṃ karoti . athavā kasiyā vā vaṇijjāya vā gorakkhena vā issatthena vā rājaporisena vā sippaññatarena vā paṭipajjati. Evampi taṇhāvinicchayaṃ karoti. {470.2} Kathaṃ diṭṭhivinicchayaṃ karoti . Cakkhusmiṃ uppanne jānāti attā me uppannoti. Cakkhusmiṃ antarahite jānāti attā me antarahito vigato me attāti . evampi diṭṭhivinicchayaṃ karoti . sotasmiṃ ghānasmiṃ jivhāya kāyasmiṃ rūpasmiṃ saddasmiṃ gandhasmiṃ rasasmiṃ phoṭṭhabbasmiṃ uppanne jānāti attā me uppannoti . Phoṭṭhabbasmiṃ antarahite jānāti attā me antarahito vigato me attāti . evampi diṭṭhivinicchayaṃ karoti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbatteti. {470.3} Jantūti satto naro mānavo .pe. Manujoti. Loketi Apāyaloke .pe. āyatanaloketi vinicchayaṃ kūrute jantu loke . Tenāha bhagavā sātaṃ asātanti yamāhu loke tamūpanissāya pahoti chando rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañca vinicchayaṃ kūrute jantu loketi.

เล่มที่ ๒๙ ขุททกนิกาย มหานิทเทส๑๕๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๑. กลหวิวาทสุตตนิทเทส”