[916] Kyāssa byappathayo assūti kīdisena byappathena samannāgato assa kiṃsaṇṭhitena kiṃpakārena kiṃpaṭibhāgenāti vacīpārisuddhiṃ pucchati. {916.1} Katamā vacīpārisuddhi. Idha bhikkhu musāvādaṃ pahāya musāvādā paṭivirato hoti saccavādī saccasandho theto paccayiko avisaṃvādako lokassa pisuṇaṃ vācaṃ pahāya pisuṇāya vācāya paṭivirato hoti ito sutvā na amutra akkhātā imesaṃ bhedāya amutra vā sutvā na imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya iti bhinnānaṃ vā sandhātā Sahitānaṃ vā anuppadātā samaggārāmo samaggarato samagganandī samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti pharusaṃ vācaṃ pahāya pharusāya vācāya paṭivirato hoti yā sā vācā nelā kaṇṇasukhā pemanīyā hadayaṅgamā porī bahujanakantā bahujanamanāpā tathārūpiṃ vācaṃ bhāsitā hoti samphappalāpaṃ pahāya samphappalāpā paṭivirato hoti kālavādī bhūtavādī atthavādī dhammavādī vinayavādī nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsitā hoti kālena sāpadesaṃ pariyantavatiṃ atthasañhitaṃ catūhi vacīsucaritehi samannāgato catuddosāpagataṃ vācaṃ bhāsati battiṃsāya tiracchānakathāya ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭṭho vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā viharati dasa kathāvatthūni katheti seyyathīdaṃ appicchakathaṃ santuṭṭhikathaṃ pavivekakathaṃ asaṃsaggakathaṃ viriyārambhakathaṃ sīlakathaṃ samādhikathaṃ paññākathaṃ vimuttikathaṃ vimuttiñāṇadassanakathaṃ satipaṭṭhānakathaṃ sammappadhānakathaṃ iddhippādakathaṃ indriyakathaṃ balakathaṃ bojjhaṅgakathaṃ maggakathaṃ phalakathaṃ nibbānakathaṃ katheti vācāya yato yatto paṭiyatto gutto gopito rakkhito saṃvuto ayaṃ vacīpārisuddhi . edisāya vacīpārisuddhiyā samannāgato assāti kyāssa byappathayo assu.

[917] Kyāssassu idha gocarāti kīdisena gocarena samannāgato assa kiṃsaṇṭhitena kiṃpakārena kiṃpaṭibhāgenāti gocaraṃ pucchati . atthi agocaro atthi gocaro. Idhekacco vesiyagocaro vā hoti vidhavagocaro vā hoti thūlakumārīgocaro vā hoti paṇḍakagocaro vā hoti bhikkhunīgocaro vā hoti pānāgāragocaro vā hoti saṃsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi ananulomikena gihisaṃsaggena yāni vā pana tāni kulāni assaddhāni appasannāni anopānabhūtāni akkosakaparibhāsakāni anatthakāmāni ahitakāmāni aphāsukāmāni ayogakkhemakāmāni bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati ayaṃ vuccati agocaro . athavā antaragharaṃ paviṭṭho vīthiṃ paṭipanno asaṃvuto gacchati hatthiṃ olokento assaṃ olokento rathaṃ olokento pattiṃ olokento itthiyo olokento purise olokento kumārake olokento kumārikāyo olokento antarāpaṇaṃ olokento gharamukhāni olokento uddhaṃ olokento adho olokento disāvidisaṃ pekkhamāno gacchati ayampi vuccati agocaro. {917.2} Athavā cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṃ .pe. manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa na saṃvarāya paṭipajjati na rakkhati manindriyaṃ manindriye na saṃvaraṃ āpajjati ayampi vuccati agocaro . yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te Evarūpaṃ visūkadassanaṃ anuyuttā viharanti seyyathīdaṃ naccaṃ gītaṃ vāditaṃ pekkhaṃ akkhānaṃ pāṇissaraṃ vetāḷaṃ kumbhathūnaṃ sobhanagarakaṃ caṇḍālaṃ vaṃsaṃ dhovanaṃ hatthiyuddhaṃ assayuddhaṃ mahisayuddhaṃ [2]- usabhayuddhaṃ ajayuddhaṃ meṇḍayuddhaṃ kukkuṭayuddhaṃ vaṭṭakayuddhaṃ daṇḍayuddhaṃ muṭṭhiyuddhaṃ nibbuddhaṃ uyyodhikaṃ balaggaṃ senābyūhaṃ aṇīkadassanaṃ iti vā iti evarūpaṃ visūkadassanaṃ anuyuttā honti ayampi vuccati agocaro . Pañcapi kāmaguṇā agocaro. {917.3} Vuttaṃ hetaṃ bhagavatā mā bhikkhave agocare caratha paravisaye agocare bhikkhave carataṃ paravisaye lacchati māro otāraṃ lacchati māro ārammaṇaṃ ko ca bhikkhave bhikkhuno agocaro paravisayo yadidaṃ pañca kāmaguṇā katame pañca cakkhuviññeyyā rūpā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā sotaviññeyyā saddā ghānaviññeyyā gandhā jivhāviññeyyā rasā kāyaviññeyyā phoṭṭhabbā iṭṭhā kantā manāpā piyarūpā kāmūpasañhitā rajanīyā ayaṃ vuccati bhikkhave bhikkhuno agocaro paravisayoti. Ayampi vuccati agocaro. {917.4} Katamo gocaro . idha bhikkhu na vesiyagocaro hoti na vidhavagocaro hoti na thūlakumārīgocaro hoti na paṇḍakagocaro hoti na bhikkhunīgocaro hoti na pānāgāragocaro hoti asaṃsaṭṭho viharati rājūhi rājamahāmattehi titthiyehi titthiyasāvakehi Ananulomikena gihisaṃsaggena yāni vā pana tāni kulāni saddhāni pasannāni opānabhūtāni kāsāvapajjotāni isivātapaṭivātāni atthakāmāni hitakāmāni phāsukāmāni yogakkhemakāmāni bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ tathārūpāni kulāni sevati bhajati payirupāsati ayaṃ vuccati gocaro . athavā bhikkhu antaragharaṃ paviṭṭho vīthiṃ paṭipanno saṃvuto gacchati na hatthiṃ olokento na assaṃ olokento na rathaṃ olokento na pattiṃ olokento .pe. na disāvidisaṃ pekkhamāno gacchati ayampi vuccati gocaro. {917.5} Athavā [1]- cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti .pe. manindriye saṃvaraṃ āpajjati ayampi vuccati gocaro . Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṃ visūkadassanaṃ ananuyuttā viharanti seyyathīdaṃ naccaṃ gītaṃ vāditaṃ .pe. aṇīkadassanaṃ iti vā iti evarūpā visūkadassanānuyogā paṭivirato hoti ayampi vuccati gocaro . Cattāropi satipaṭṭhānā gocaro . vuttaṃ hetaṃ bhagavatā gocare bhikkhave caratha sake pittike visaye gocare bhikkhave carataṃ sake pittike visaye na lacchati māro otāraṃ na lacchati māro ārammaṇaṃ ko ca bhikkhave bhikkhuno gocaro sako pittiko visayo yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānā katame cattāro idha bhikkhave bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya Loke abhijjhādomanassaṃ vedanāsu citte dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ ayaṃ vuccati bhikkhave bhikkhuno gocaro sako pittiko visayoti. Ayampi vuccati gocaro . īdisena gocarena samannāgato assāti kyāssassu idha gocarā.

เล่มที่ ๒๙ ขุททกนิกาย มหานิทเทส๒๙๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑๖. สาริปุตตสุตตนิทเทส”