[774] [4]- Guttindriyoti so paccekasambuddho cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati rakkhati cakkhundriyaṃ cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati sotena saddaṃ sutvā ghānena gandhaṃ ghāyitvā jivhāya rasaṃ sāyitvā kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī Yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati rakkhati manindriyaṃ manindriye saṃvaraṃ āpajjatīti guttindriyo . Rakkhitamānasānoti gopitamānasāno rakkhitacittoti guttindriyo rakkhitamānasāno.

[775] Anavassuto apariḍayhamānoti anavassutoti vuttañhetaṃ āyasmatā mahāmoggallānena avassutapariyāyañca vo āvuso desissāmi anavassutapariyāyañca taṃ suṇātha sādhukaṃ manasikarotha bhāsissāmīti . evamāvusoti kho te bhikkhū āyasmato mahāmoggallānassa paccassosuṃ . āyasmā mahāmoggallāno etadavoca {775.1} kathañcāvuso avassuto hoti idhāvuso bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe adhimuccati appiyarūpe rūpe byāpajjati anupaṭṭhitakāyasati ca viharati parittacetaso tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti sotena saddaṃ sutvā ghānena gandhaṃ ghāyitvā jivhāya rasaṃ sāyitvā kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme adhimuccati appiyarūpe dhamme byāpajjati anupaṭṭhitakāyasati ca viharati parittacetaso tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ nappajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā Aparisesā nirujjhanti ayaṃ vuccatāvuso bhikkhu avassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu avassuto sotaviññeyyesu saddesu .pe. Avassuto manoviññeyyesu dhammesu evaṃvihārī āvuso bhikkhu cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati labhateva māro otāraṃ labhati māro ārammaṇaṃ sotato cepi naṃ .pe. manato cepi naṃ māro upasaṅkamati labhateva māro otāraṃ labhati māro ārammaṇaṃ {775.2} seyyathāpi āvuso naḷāgāraṃ vā tiṇāgāraṃ vā sukkhaṃ kolāpaṃ corovassikaṃ puratthimāya cepi naṃ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya labhateva aggi otāraṃ labhati aggi ārammaṇaṃ pacchimāya cepi naṃ disāya uttarāya cepi naṃ disāya dakkhiṇāya cepi naṃ disāya pacchato cepi naṃ [6]- uparito cepi naṃ [8]- yato kutoci cepi naṃ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya labhateva aggi otāraṃ labhati aggi ārammaṇaṃ {775.3} evameva kho āvuso evaṃvihārī bhikkhu cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati labhateva māro otāraṃ labhati māro ārammaṇaṃ sotato cepi naṃ .pe. manato cepi naṃ māro upasaṅkamati labhateva māro otāraṃ labhati māro ārammaṇaṃ evaṃvihāriñcāvuso bhikkhuṃ rūpā abhibhaviṃsu na bhikkhu rūpe abhibhavi saddā bhikkhuṃ abhibhaviṃsu na bhikkhu sadde abhibhavi gandhā bhikkhuṃ abhibhaviṃsu na bhikkhu gandhe abhibhavi rasā bhikkhuṃ abhibhaviṃsu na bhikkhu rase abhibhavi phoṭṭhabbā Bhikkhuṃ abhibhaviṃsu na bhikkhu phoṭṭhabbe abhibhavi dhammā bhikkhuṃ abhibhaviṃsu na bhikkhu dhamme abhibhavi ayaṃ vuccatāvuso bhikkhu rūpābhibhūto saddābhibhūto gandhābhibhūto rasābhibhūto phoṭṭhabbābhibhūto abhibhūto tehi kilesehi na abhibhū hi so pāpake akusale dhamme saṅkilesike ponobbhavike sadare dukkhavipāke āyatiṃjātijarāmaraṇīye evaṃ kho āvuso avassuto hoti. {775.4} Kathañcāvuso anavassuto hoti idhāvuso bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā piyarūpe rūpe nādhimuccati appiyarūpe rūpe na byāpajjati upaṭṭhitakāyasati ca viharati appamāṇacetaso tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti sotena saddaṃ sutvā .pe. Manasā dhammaṃ viññāya piyarūpe dhamme nādhimuccati appiyarūpe dhamme na byāpajjati upaṭṭhitakāyasati ca viharati appamāṇacetaso tañca cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ yathābhūtaṃ pajānāti yatthassa te uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhanti ayaṃ vuccatāvuso bhikkhu anavassuto cakkhuviññeyyesu rūpesu anavassuto sotaviññeyyesu saddesu .pe. anavassuto manoviññeyyesu dhammesu evaṃvihārī āvuso bhikkhu cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati neva labhati māro otāraṃ na labhati māro ārammaṇaṃ sotato cepi naṃ .pe. manato cepi naṃ māro upasaṅkamati neva Labhati māro otāraṃ na labhati māro ārammaṇaṃ {775.5} seyyathāpi āvuso kūṭāgārasālā vā santhāgārasālā vā bahalamattikā allāvalepanā puratthimāya cepi naṃ disāya puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya neva labhati aggi otāraṃ na labhati aggi ārammaṇaṃ pacchimāya cepi naṃ disāya uttarāya cepi naṃ disāya dakkhiṇāya cepi naṃ disāya pacchato cepi naṃ uparito cepi naṃ yato kutoci cepi naṃ puriso ādittāya tiṇukkāya upasaṅkameyya neva labhati aggi otāraṃ na labhati aggi ārammaṇaṃ {775.6} evameva kho āvuso evaṃvihārī bhikkhu cakkhuto cepi naṃ māro upasaṅkamati neva labhati māro otāraṃ na labhati māro ārammaṇaṃ sotato cepi naṃ .pe. manato cepi naṃ māro upasaṅkamati neva labhati māro otāraṃ na labhati māro ārammaṇaṃ {775.7} evaṃvihāriñcāvuso bhikkhuṃ na rūpā abhibhaviṃsu bhikkhu rūpe abhibhavi na saddā bhikkhuṃ abhibhaviṃsu bhikkhu sadde abhibhavi .pe. Na dhammā bhikkhuṃ abhibhaviṃsu bhikkhu dhamme abhibhavi ayaṃ vuccatāvuso bhikkhu rūpābhibhū saddābhibhū gandhābhibhū rasābhibhū phoṭṭhabbābhibhū dhammābhibhū anabhibhūto tehi kilesehi abhibhū hi so pāpake akusale dhamme saṅkilesike ponobbhavike sadare dukkhavipāke āyatiṃjātijarāmaraṇīye evaṃ kho āvuso anavassuto hotīti anavassuto. {775.8} Apariḍayhamānoti rāgagginā apariḍayhamāno dosagginā apariḍayhamāno mohagginā Apariḍayhamānoti anavassuto apariḍayhamāno . eko care khaggavisāṇakappo. Tenāha so paccekasambuddho okkhittacakkhū na ca pādalolo guttindriyo rakkhitamānasāno anavassuto apariḍayhamāno eko care khaggavisāṇakappoti.

เล่มที่ ๓๐ ขุททกนิกาย จูฬนิทเทส๒๓๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “ขัคควิสาณสุตตนิทเทส”