[311] Atthi saññojanāni ceva diṭṭhiyo ca atthi saññojanāni na ca diṭṭhiyo . katamāni saññojanāni ceva diṭṭhiyo ca . Sakkāyadiṭṭhiparāmāso ceva sakkāyadiṭṭhi sīlabbataparāmāso ca imāni saññojanāni ceva diṭṭhiyo ca . katamāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo . kāmarāgasaññojanaṃ paṭighasaññojanaṃ mānasaññojanaṃ vicikicchāsaññojanaṃ bhavarāgasaññojanaṃ issāsaññojanaṃ macchariyasaññojanaṃ anusayasaññojanaṃ avijjāsaññojanaṃ imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo . assādadiṭṭhiyā imehi pañcattiṃsāya ākārehi abhiniveso hoti .

[312] Attānudiṭṭhiyā katamehi vīsatiyā ākārehi abhiniveso hoti . idha assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati rūpavantaṃ vā attānaṃ attani vā rūpaṃ rūpasmiṃ vā attānaṃ vedanaṃ saññaṃ saṅkhāre viññāṇaṃ attato samanupassati viññāṇavantaṃ vā attānaṃ attani vā viññāṇaṃ viññāṇasmiṃ vā attānaṃ.

[313] Kathaṃ rūpaṃ attato samanupassati . idhekacco paṭhavīkasiṇaṃ attato samanupassati yaṃ paṭhavīkasiṇaṃ so ahaṃ yo ahaṃ taṃ paṭhavīkasiṇanti paṭhavīkasiṇañca attañca advayaṃ samanupassati Seyyathāpi telappadīpassa jhāyato yā acchi so vaṇṇo yo vaṇṇo sā acchīti acchiñca vaṇṇañca advayaṃ samanupassati evameva idhekacco paṭhavīkasiṇaṃ attato samanupassati yaṃ paṭhavīkasiṇaṃ so ahaṃ yo ahaṃ taṃ paṭhavīkasiṇanti paṭhavīkasiṇañca attañca advayaṃ samanupassati abhinivesaparāmāso diṭṭhi diṭṭhi na vatthu vatthu na diṭṭhi aññā diṭṭhi aññaṃ vatthu yā ca diṭṭhi yañca vatthu ayaṃ paṭhamā rūpavatthukā attānudiṭṭhi attānudiṭṭhi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti attānudiṭṭhikassa purisapuggalassa dve ca gatiyo .pe. Imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo {313.1} idhekacco āpokasiṇaṃ tejokasiṇaṃ vāyokasiṇaṃ nīlakasiṇaṃ pītakasiṇaṃ lohitakasiṇaṃ odātakasiṇaṃ attato samanupassati yaṃ odātakasiṇaṃ so ahaṃ yo ahaṃ taṃ odātakasiṇanti odātakasiṇañca attañca advayaṃ samanupassati seyyathāpi telappadīpassa jhāyato yā acchi so vaṇṇo yo vaṇṇo sā acchīti acchiñca vaṇṇañca advayaṃ samanupassati evameva idhekacco .pe. odātakasiṇañca attañca advayaṃ samanupassati abhinivesaparāmāso diṭṭhi diṭṭhi na vatthu vatthu na diṭṭhi aññā diṭṭhi aññaṃ vatthu yā ca diṭṭhi yañca vatthu ayaṃ paṭhamā rūpavatthukā attānudiṭṭhi attānudiṭṭhi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti .pe. imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo evaṃ rūpaṃ attato samanupassati.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๑๒๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. ทิฐิกถา”