[325] Kathaṃ saṅkhāre attato samanupassati . idhekacco cakkhusamphassajaṃ cetanaṃ sotasamphassajaṃ cetanaṃ ghānasamphassajaṃ cetanaṃ jivhāsamphassajaṃ cetanaṃ kāyasamphassajaṃ cetanaṃ manosamphassajaṃ cetanaṃ attato samanupassati yā manosamphassajā cetanā so ahaṃ yo ahaṃ sā manosamphassajā cetanāti manosamphassajaṃ cetanañca attañca advayaṃ samanupassati seyyathāpi telappadīpassa jhāyato yā acchi So vaṇṇo yo vaṇṇo sā acchīti acchiñca vaṇṇañca advayaṃ samanupassati evameva idhekacco manosamphassajaṃ cetanaṃ attato samanupassati yā manosamphassajā cetanā so ahaṃ yo ahaṃ sā manosamphassajā cetanāti manosamphassajaṃ cetanañca attañca advayaṃ samanupassati abhinivesaparāmāso diṭṭhi diṭṭhi na vatthu vatthu na diṭṭhi aññā diṭṭhi aññaṃ vatthu yā ca diṭṭhi yañca vatthu ayaṃ paṭhamā saṅkhāravatthukā attānudiṭṭhi attānudiṭṭhi micchādiṭṭhi .pe. imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo evaṃ saṅkhāre attato samanupassati.

[326] Kathaṃ saṅkhāravantaṃ attānaṃ samanupassati . idhekacco viññāṇaṃ rūpaṃ vedanaṃ saññaṃ attato samanupassati tassa evaṃ hoti ayaṃ kho me attā so kho pana me ayaṃ attā imehi saṅkhārehi saṅkhāravāti saṅkhāravantaṃ attānaṃ samanupassati seyyathāpi rukkho chāyāsampanno assa tamenaṃ puriso evaṃ vadeyya ayaṃ rukkho ayaṃ chāyā añño rukkho aññā chāyā so kho panāyaṃ rukkho imāya chāyāya chāyāvāti chāyāvantaṃ rukkhaṃ samanupassati evameva idhekacco viññāṇaṃ rūpaṃ vedanaṃ saññaṃ attato samanupassati tassa evaṃ hoti ayaṃ kho me attā so kho pana me ayaṃ attā imehi saṅkhārehi saṅkhāravāti saṅkhāravantaṃ attānaṃ samanupassati abhinivesaparāmāso diṭṭhi diṭṭhi na vatthu vatthu Na diṭṭhi aññā diṭṭhi aññaṃ vatthu yā ca diṭṭhi yañca vatthu ayaṃ dutiyā saṅkhāravatthukā attānudiṭṭhi attānudiṭṭhi micchādiṭṭhi .pe. imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo evaṃ saṅkhāravantaṃ attānaṃ samanupassati.

[327] Kathaṃ attani saṅkhāre samanupassati . idhekacco viññāṇaṃ rūpaṃ vedanaṃ saññaṃ attato samanupassati tassa evaṃ hoti ayaṃ kho me attā imasmiñca pana attani ime saṅkhārāti attani saṅkhāre samanupassati seyyathāpi pupphaṃ gandhasampannaṃ assa tamenaṃ puriso evaṃ vadeyya idaṃ pupphaṃ ayaṃ gandho aññaṃ pupphaṃ añño gandho so kho panāyaṃ gandho imasmiṃ puppheti pupphasmiṃ gandhaṃ samanupassati evameva idhekacco viññāṇaṃ rūpaṃ vedanaṃ saññaṃ attato samanupassati tassa evaṃ hoti ayaṃ kho me attā imasmiñca pana attani ime saṅkhārāti attani saṅkhāre samanupassati abhinivesaparāmāso diṭṭhi diṭṭhi na vatthu vatthu na diṭṭhi aññā diṭṭhi aññaṃ vatthu yā ca diṭṭhi yañca vatthu ayaṃ tatiyā saṅkhāravatthukā attānudiṭṭhi attānudiṭṭhi micchādiṭṭhi .pe. imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo evaṃ attani saṅkhāre samanupassati.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๑๒๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. ทิฐิกถา”