[331] Kathaṃ attani viññāṇaṃ samanupassati . idhekacco rūpaṃ vedanaṃ saññaṃ saṅkhāre attato samanupassati tassa evaṃ hoti ayaṃ kho me attā imasmiñca pana attani idaṃ viññāṇanti attani viññāṇaṃ samanupassati seyyathāpi pupphaṃ gandhasampannaṃ assa tamenaṃ puriso evaṃ vadeyya idaṃ pupphaṃ ayaṃ gandho aññaṃ pupphaṃ añño gandho so kho panāyaṃ gandho imasmiṃ puppheti pupphasmiṃ gandhaṃ samanupassati evameva idhekacco rūpaṃ vedanaṃ saññaṃ saṅkhāre attato samanupassati tassa evaṃ hoti ayaṃ kho me attā imasmiñca pana attani idaṃ viññāṇanti attani viññāṇaṃ samanupassati abhinivesaparāmāso diṭṭhi diṭṭhi na vatthu vatthu na diṭṭhi aññā diṭṭhi aññaṃ vatthu yā ca diṭṭhi yañca vatthu ayaṃ tatiyā viññāṇavatthukā attānudiṭṭhi attānudiṭṭhi micchādiṭṭhi .pe. imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo evaṃ attani viññāṇaṃ samanupassati.

[332] Kathaṃ viññāṇasmiṃ attānaṃ samanupassati . idhekacco rūpaṃ vedanaṃ saññaṃ saṅkhāre attato samanupassati tassa evaṃ hoti ayaṃ kho me attā so kho pana me ayaṃ attā imasmiṃ viññāṇeti viññāṇasmiṃ attānaṃ samanupassati seyyathāpi maṇi Karaṇḍake pakkhitto assa tamenaṃ puriso evaṃ vadeyya ayaṃ maṇi ayaṃ karaṇḍako añño maṇi añño karaṇḍako so kho panāyaṃ maṇi imasmiṃ karaṇḍaketi karaṇḍakasmiṃ maṇiṃ samanupassati evameva idhekacco rūpaṃ vedanaṃ saññaṃ saṅkhāre attato samanupassati tassa evaṃ hoti ayaṃ kho me attā so kho pana me ayaṃ attā imasmiṃ viññāṇeti viññāṇasmiṃ attānaṃ samanupassati abhinivesaparāmāso diṭṭhi diṭṭhi na vatthu vatthu na diṭṭhi aññā diṭṭhi aññaṃ vatthu yā ca diṭṭhi yañca vatthu ayaṃ catutthā viññāṇavatthukā attānudiṭṭhi attānudiṭṭhi micchādiṭṭhi .pe. Imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo evaṃ viññāṇasmiṃ attānaṃ samanupassati attānudiṭṭhiyā imehi vīsatiyā ākārehi abhiniveso hoti.

[333] Micchādiṭṭhiyā katamehi dasahākārehi abhiniveso hoti. Natthi dinnanti vatthuṃ evaṃvādo micchādiṭṭhābhinivesaparāmāso diṭṭhi diṭṭhi na vatthu vatthu na diṭṭhi aññā diṭṭhi aññaṃ vatthu yā ca diṭṭhi yañca vatthu ayaṃ paṭhamā micchāvatthukā micchādiṭṭhi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti .pe. imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo natthi yiṭṭhanti vatthuṃ .pe. natthi hutanti vatthuṃ natthi sukatadukkatānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipākoti vatthuṃ natthi ayaṃ lokoti vatthuṃ natthi paralokoti vatthuṃ natthi mātāti vatthuṃ natthi Pitāti vatthuṃ natthi sattā opapātikāti vatthuṃ natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā ye imaṃpi lokaṃ paraṃpi lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentīti vatthuṃ evaṃvādo micchādiṭṭhābhinivesaparāmāso diṭṭhi diṭṭhi na vatthu vatthu na diṭṭhi aññā diṭṭhi aññaṃ vatthu yā ca diṭṭhi yañca vatthu ayaṃ dasavatthukā micchādiṭṭhi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti .pe. Micchādiṭṭhikassa purisapuggalassa dve gatiyo .pe. imāni saññojanāni na ca diṭṭhiyo micchādiṭṭhiyā imehi dasahākārehi abhiniveso hoti.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๑๓๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “๒. ทิฐิกถา”