๓. อานาปาณกถา
[362] Soḷasavatthukaṃ ānāpānassatisamādhiṃ bhāvayato samādhikāni dve ñāṇasatāni uppajjanti aṭṭha paripanthe ñāṇāni aṭṭha ca upakāre ñāṇāni aṭṭhārasa upakkilese ñāṇāni terasa vodāne ñāṇāni battiṃsaṃ satokārīsu ñāṇāni catuvīsati samādhivasena ñāṇāni dvesattati vipassanāvasena ñāṇāni aṭṭha nibbidāñāṇāni aṭṭha nibbidānulome ñāṇāni aṭṭha nibbidāpaṭippassaddhiñāṇāni ekavīsati vimuttisukhe ñāṇāni.
[363] Katamāni aṭṭha paripanthe ñāṇāni aṭṭha ca upakāre ñāṇāni . kāmacchando samādhissa paripantho nekkhammaṃ samādhissa upakāraṃ byāpādo samādhissa paripantho abyāpādo samādhissa upakāraṃ thīnamiddhaṃ samādhissa paripantho ālokasaññā samādhissa upakāraṃ uddhaccaṃ samādhissa paripantho avikkhepo samādhissa upakāraṃ vicikicchā samādhissa paripantho dhammavavatthānaṃ samādhissa upakāraṃ avijjā samādhissa paripantho ñāṇaṃ samādhissa upakāraṃ arati samādhissa paripantho pāmujjaṃ samādhissa upakāraṃ sabbepi akusalā dhammā samādhissa paripantho sabbepi kusalā dhammā samādhissa upakāraṃ imāni aṭṭha Panthe ñāṇāni aṭṭha ca upakāre ñāṇāni imehi soḷasahi ākārehi udupitacittaṃ samudupitacittaṃ ekatte santiṭṭhati nīvaraṇehi visujjhati.
[364] Katame te ekattā . nekkhammaṃ ekattaṃ abyāpādo ekattaṃ ālokasaññā ekattaṃ avikkhepo ekattaṃ dhammavavatthānaṃ ekattaṃ ñāṇaṃ ekattaṃ pāmujjaṃ ekattaṃ sabbe kusalā dhammā ekattā . katame te nīvaraṇā . kāmacchando nīvaraṇaṃ byāpādo nīvaraṇaṃ thīnamiddhaṃ nīvaraṇaṃ uddhaccakukkuccaṃ nīvaraṇaṃ vicikicchā nīvaraṇaṃ avijjā nīvaraṇaṃ arati nīvaraṇaṃ sabbe akusalā dhammā nīvaraṇā.
[365] Nīvaraṇāti kenatthena nīvaraṇā . niyyānāvaraṇaṭṭhena nīvaraṇā . katame te niyyānā . nekkhammaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ tena ca nekkhammena ariyā nīyanti kāmacchando niyyānāvaraṇaṃ tena ca kāmacchandena nivutattā nekkhammaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti kāmacchando niyyānāvaraṇaṃ abyāpādo ariyānaṃ niyyānaṃ tena ca abyāpādena ariyā nīyanti byāpādo niyyānāvaraṇaṃ tena ca byāpādena nivutattā abyāpādaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti byāpādo niyyānāvaraṇaṃ ālokasaññā ariyānaṃ niyyānaṃ tāya ca ālokasaññāya ariyā Nīyanti thīnamiddhaṃ niyyānāvaraṇaṃ tena ca thīnamiddhena nivutattā ālokasaññaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti thīnamiddhaṃ niyyānāvaraṇaṃ avikkhepo ariyānaṃ niyyānaṃ tena ca avikkhepena ariyā nīyanti uddhaccaṃ niyyānāvaraṇaṃ tena ca uddhaccena nivutattā avikkhepaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti uddhaccaṃ niyyānāvaraṇaṃ dhammavavatthānaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ tena ca dhammavavatthānena ariyā nīyanti vicikicchā niyyānāvaraṇaṃ tāya ca vicikicchāya nivutattā dhammavavatthānaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti {365.1} vicikicchā niyyānāvaraṇaṃ ñāṇaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ tena ca ñāṇena ariyā nīyanti avijjā niyyānāvaraṇaṃ tāya ca avijjāya nivutattā ñāṇaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti avijjā niyyānāvaraṇaṃ pāmujjaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ tena pāmujjena ariyā nīyanti arati niyyānāvaraṇaṃ tāya ca aratiyā nivutattā pāmujjaṃ ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti arati niyyānāvaraṇaṃ sabbepi kusalā dhammā ariyānaṃ niyyānaṃ tehi [1]- dhammehi ariyā nīyanti sabbepi akusalā dhammā niyyānāvaraṇā tehi ca akusalehi dhammehi nivutattā kusale dhamme ariyānaṃ niyyānaṃ nappajānātīti sabbepi akusalā dhammā niyyānāvaraṇā imehi ca pana nīvaraṇehi visuddhacittassa soḷasavatthukaṃ ānāpānassatisamādhiṃ bhāvayato khaṇikasamodhānā.