[382] Arahattamaggassa upekkhānubrūhanā majjhe majjhassa kati lakkhaṇāni . majjhassa tīṇi lakkhaṇāni visuddhacittaṃ ajjhupekkhati samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati yañca visuddhaṃ cittaṃ ajjhupekkhati yañca samathapaṭipannaṃ ajjhupekkhati yañca ekattupaṭṭhānaṃ ajjhupekkhati tena vuccati arahattamaggo majjhekalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca.

[383] Arahattamaggassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ pariyosānassa kati lakkhaṇāni . pariyosānassa cattāri lakkhaṇāni tattha jātānaṃ dhammānaṃ anativattanaṭṭhena sampahaṃsanā indriyānaṃ ekarasaṭṭhena sampahaṃsanā tadupagaviriyavāhanaṭṭhena sampahaṃsanā āsevanaṭṭhena sampahaṃsanā arahattamaggassa sampahaṃsanā pariyosānaṃ pariyosānassa imāni cattāri lakkhaṇāni tena vuccati arahattamaggo pariyosānakalyāṇo ceva hoti lakkhaṇasampanno ca evaṃ tivattagataṃ cittaṃ tividhakalyāṇakaṃ dasalakkhaṇasampannaṃ vitakkasampannañceva hoti vicārasampannañca pītisampannañca sukhasampannañca cittassa adhiṭṭhānasampannañca saddhāsampannañca viriyasampannañca satisampannañca samādhisampannañca paññāsampannañca .pe. Nimittaṃ assāsapassāsā anārammaṇamekacittassa ajānato ca tayo dhamme bhāvanā nupalabbhati nimittaṃ assāsapassāsā anārammaṇamekacittassa jānato ca tayo dhamme bhāvanā upalabbhatīti.

[384] Kathaṃ ime ca tayo dhammā ekacittassa ārammaṇā na honti na cime tayo dhammā aviditā honti na ca cittaṃ vikkhepaṃ gacchati padhānañca paññāyati payogañca sādheti visesamadhigacchati . seyyathāpi rukkho same bhūmibhāge nikkhitto tamenaṃ puriso kakacena chindeyya rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṃ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti padhānañca paññāyati payogañca sādheti visesamadhigacchati yathā rukkho same bhūmibhāge nikkhitto evaṃ upanibandhanānimittaṃ yathā kakacadantā evaṃ assāsapassāsā yathā rukkhe phuṭṭhakakacadantānaṃ vasena purisassa sati upaṭṭhitā hoti na āgate vā gate vā kakacadante manasi karoti na āgatā vā gatā vā kakacadantā aviditā honti padhānañca paññāyati payogañca sādheti visesamadhigacchati evameva bhikkhu nāsikagge vā mukhanimitte vā satiṃ upaṭṭhapetvā nisinno hoti na āgate Vā gate vā assāsapassāse manasi karoti na āgatā vā gatā vā assāsapassāsā aviditā honti padhānañca paññāyati payogañca sādheti visesamadhigacchati [1]-.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๑๔๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “๓. อานาปาณกถา”