[395] Kathaṃ viditā vitakkā uppajjanti viditā upaṭṭhahanti viditā abbhatthaṃ gacchanti. {395.1} Kathaṃ vitakkānaṃ uppādo vidito hoti. Avijjāsamudayā vitakkasamudayoti paccayasamudayaṭṭhena vitakkānaṃ uppādo vidito hoti taṇhāsamudayā vitakkasamudayoti kammasamudayā vitakkasamudayoti saññāsamudayā vitakkasamudayoti paccayasamudayaṭṭhena vitakkānaṃ uppādo vidito hoti nibbattilakkhaṇaṃ passatopi vitakkānaṃ uppādo vidito hoti evaṃ vitakkānaṃ uppādo vidito hoti. {395.2} Kathaṃ vitakkānaṃ upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti . aniccato manasikaroto khayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti dukkhato manasikaroto bhayatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti anattato manasikaroto suññatupaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti evaṃ vitakkānaṃ upaṭṭhānaṃ viditaṃ hoti. {395.3} Kathaṃ vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti. Avijjānirodhā vitakkanirodhoti paccayanirodhaṭṭhena vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti taṇhānirodhā vitakkanirodhoti kammanirodhā vitakkanirodhoti Saññānirodhā vitakkanirodhoti paccayanirodhaṭṭhena vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti vipariṇāmalakkhaṇaṃ passatopi vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti evaṃ vitakkānaṃ atthaṅgamo vidito hoti evaṃ viditā vitakkā uppajjanti viditā upaṭṭhahanti viditā abbhatthaṃ gacchanti.

[396] Dīghaṃ assāsapassāsavasena cittassa ekaggataṃ avikkhepaṃ pajānanto indriyāni samodhāneti gocarañca pajānāti samatthañca paṭivijjhati .pe. dhamme samodhāneti gocarañca pajānāti samatthañca paṭivijjhati. {396.1} Indriyāni samodhānetīti kathaṃ indriyāni samodhāneti. Adhimokkhaṭṭhena saddhindriyaṃ samodhāneti paggahaṭṭhena viriyindriyaṃ samodhāneti upaṭṭhānaṭṭhena satindriyaṃ samodhāneti avikkhepaṭṭhena samādhindriyaṃ samodhāneti dassanaṭṭhena paññindriyaṃ samodhāneti ayaṃ puggalo imāni indriyāni imasmiṃ ārammaṇe samodhānetīti tena vuccati indriyāni samodhāneti. {396.2} Gocarañca pajānātīti yantassa ārammaṇaṃ taṃ tassa gocaraṃ yaṃ tassa gocaraṃ taṃ tassa ārammaṇaṃ pajānātīti puggalo pajānanā paññā. {396.3} Samanti ārammaṇassa upaṭṭhānaṃ samaṃ cittassa avikkhepo samaṃ cittassa adhiṭṭhānaṃ samaṃ cittassa vodānaṃ samaṃ. {396.4} Atthoti anavajjaṭṭho nikkilesaṭṭho vodānaṭṭho paramaṭṭho. {396.5} Paṭivijjhatīti ārammaṇassa upaṭṭhānaṭṭhaṃ paṭivijjhati cittassa avikkhepaṭṭhaṃ paṭivijjhati cittassa adhiṭṭhānaṭṭhaṃ paṭivijjhati cittassa vodānaṭṭhaṃ paṭivijjhati tena vuccati samatthañca paṭivijjhati.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๑๕๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “๓. อานาปาณกถา”