[471] Katame ajjhattavuṭṭhānā cattāro vimokkhā paṭhamajjhānaṃ nīvaraṇehi vuṭṭhāti dutiyajjhānaṃ vitakkavicārehi vuṭṭhāti tatiyajjhānaṃ pītiyā vuṭṭhāti catutthajjhānaṃ sukhadukkhehi vuṭṭhāti ime ajjhattavuṭṭhānā cattāro vimokkhā. {471.1} Katame bahiddhāvuṭṭhānā cattāro vimokkhā . Ākāsānañcāyatanasamāpatti rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya vuṭṭhāti viññāṇañcāyatanasamāpatti ākāsānañcāyatanasaññāya vuṭṭhāti ākiñcaññāyatanasamāpatti viññāṇañcāyatanasaññāya vuṭṭhāti nevasaññānāsaññāyatanasamāpatti ākiñcaññāyatanasaññāya vuṭṭhāti ime bahiddhāvuṭṭhānā cattāro vimokkhā. {471.2} Katame dubhatovuṭṭhānā cattāro vimokkhā . Sotāpattimaggo sakkāyadiṭṭhivicikicchāsīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā vuṭṭhāti tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti Bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti sakadāgāmimaggo oḷārikā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti anāgāmimaggo aṇusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā aṇusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti arahattamaggo rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā vuṭṭhāti tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti ime dubhatovuṭṭhānā cattāro vimokkhā.

[472] Katame ajjhattavuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā . paṭhamajjhānaṃ paṭilābhatthāya vitakko ca vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca dutiyajjhānaṃ paṭilābhatthāya tatiyajjhānaṃ paṭilābhatthāya catutthajjhānaṃ paṭilābhatthāya vitakko ca vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca ime ajjhattavuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā. {472.1} Katame bahiddhāvuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā. Ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya vitakko ca vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ Ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ paṭilābhatthāya vitakko ca vicāro ca pīti ca sukhañca cittekaggatā ca ime bahiddhāvuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā. {472.2} Katame dubhatovuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā. Sotāpattimaggaṃ paṭilābhatthāya aniccānupassanā dukkhānupassanā anattānupassanā sakadāgāmimaggaṃ paṭilābhatthāya anāgāmimaggaṃ paṭilābhatthāya arahattamaggaṃ paṭilābhatthāya aniccānupassanā dukkhānupassanā anattānupassanā ime dubhatovuṭṭhānānaṃ anulomā cattāro vimokkhā.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๑๙๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “๕. วิโมกขกถา”