[674] Hāsapaññatāya saṃvattantīti katamā hāsapaññā . Idhekacco hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmujjabahulo sīlāni paripūretīti hāsapaññā hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmujjabahulo indriyasaṃvaraṃ paripūretīti hāsapaññā hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmujjabahulo bhojane mattaññutaṃ paripūretīti hāsapaññā hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmujjabahulo jāgariyānuyogaṃ paripūretīti hāsapaññā hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmujjabahulo sīlakkhandhaṃ .pe. samādhikkhandhaṃ paññākkhandhaṃ vimuttikkhandhaṃ vimuttiñāṇadassanakkhandhaṃ paripūretīti hāsapaññā ṭhānāṭṭhānāni paṭivijjhatīti vihārasamāpattiyo Paripūretīti ariyasaccāni paṭivijjhatīti satipaṭṭhāne bhāvetīti sammappadhāne bhāvetīti iddhipāde bhāvetīti indriyāni bhāvetīti balāni bhāvetīti bojjhaṅge bhāvetīti ariyamaggaṃ bhāvetīti sāmaññaphalāni sacchikarotīti hāsapaññā hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmujjabahulo abhiññāyo paṭivijjhatīti hāsapaññā hāsabahulo vedabahulo tuṭṭhibahulo pāmujjabahulo paramaṭṭhaṃ nibbānaṃ sacchikarotīti hāsapaññā hāsapaññatāya saṃvattantīti ayaṃ hāsapaññā.

[675] Javanapaññatāya saṃvattantīti katamā javanapaññā . Yaṅkiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yandūre santike vā sabbaṃ rūpaṃ aniccato khippaṃ javatīti javanapaññā dukkhato khippaṃ javatīti javanapaññā anattato khippaṃ javatīti javanapaññā yā kāci vedanā .pe. yā kāci saññā ye keci saṅkhārā yaṅkiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yandūre santike vā sabbaṃ viññāṇaṃ aniccato khippaṃ javatīti javanapaññā dukkhato khippaṃ javatīti javanapaññā anattato khippaṃ javatīti javanapaññā cakkhuṃ .pe. jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccato khippaṃ javatīti javanapaññā dukkhato khippaṃ javatīti Javanapaññā anattato khippaṃ javatīti javanapaññā rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena dukkhaṃ bhayaṭṭhena anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṃ cakkhuṃ .pe. jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ khayaṭṭhena dukkhaṃ bhayaṭṭhena anattā asārakaṭṭhenāti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇaṃ rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā rūpanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā vedanā saññā saṅkhārā viññāṇaṃ cakkhuṃ .pe. jarāmaraṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ aniccaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ khayadhammaṃ vayadhammaṃ virāgadhammaṃ nirodhadhammanti tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā jarāmaraṇanirodhe nibbāne khippaṃ javatīti javanapaññā javanapaññatāya saṃvattantīti ayaṃ javanapaññā.

เล่มที่ ๓๑ ขุททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค๒๙๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “๑. มหาปัญญากถา”