ธาตุ ๖ นัยที่ ๑
[114] Cha dhātuyo paṭhavīdhātu āpodhātu tejodhātu vāyodhātu ākāsadhātu viññāṇadhātu.
[115] Tattha katamā paṭhavīdhātu paṭhavīdhātudvayaṃ atthi ajjhattikā atthi bāhirā . tattha katamā ajjhattikā paṭhavīdhātu yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ kakkhaḷaṃ kharigataṃ kakkhaḷattaṃ kakkhaḷabhāvo ajjhattaṃ upādinnaṃ seyyathīdaṃ kesā lomā nakhā dantā taco maṃsaṃ nhārū aṭṭhī aṭṭhimiñjaṃ vakkaṃ hadayaṃ yakanaṃ kilomakaṃ pihakaṃ papphāsaṃ antaṃ antaguṇaṃ udariyaṃ karīsaṃ yaṃ vā panaññampi atthi ajjhattaṃ paccattaṃ kakkhaḷaṃ kharigataṃ kakkhaḷattaṃ kakkhaḷabhāvo ajjhattaṃ upādinnaṃ ayaṃ vuccati ajjhattikā paṭhavīdhātu . tattha katamā bāhirā paṭhavīdhātu yaṃ bāhiraṃ kakkhaḷaṃ kharigataṃ kakkhaḷattaṃ kakkhaḷabhāvo bahiddhā anupādinnaṃ Seyyathīdaṃ ayo lohaṃ tipu sīsaṃ sajjhu muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitaṅgo masāragallaṃ tiṇaṃ kaṭṭhaṃ sakkharā kathalā bhūmi pāsāṇo pabbato yaṃ vā panaññampi atthi bāhiraṃ kakkhaḷaṃ kharigataṃ kakkhaḷattaṃ kakkhaḷabhāvo bahiddhā anupādinnaṃ ayaṃ vuccati bāhirā paṭhavīdhātu . yā ca ajjhattikā paṭhavīdhātu yā ca bāhirā paṭhavīdhātu tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā ayaṃ vuccati paṭhavīdhātu.
[116] Tattha katamā āpodhātu āpodhātudvayaṃ atthi ajjhattikā atthi bāhirā . tattha katamā ajjhattikā āpodhātu yaṃ ajjhattaṃ paccattaṃ āpo āpogataṃ sneho snehagataṃ bandhanattaṃ rūpassa ajjhattaṃ upādinnaṃ seyyathīdaṃ pittaṃ semhaṃ pubbo lohitaṃ sedo medo assu vasā kheḷo siṅghāṇikā lasikā muttaṃ yaṃ vā panaññampi atthi ajjhattaṃ paccattaṃ āpo āpogataṃ sneho snehagataṃ bandhanattaṃ rūpassa ajjhattaṃ upādinnaṃ ayaṃ vuccati ajjhattikā āpodhātu . tattha katamā bāhirā āpodhātu yaṃ bāhiraṃ āpo āpogataṃ senho snehagataṃ bandhanattaṃ rūpassa bahiddhā anupādinnaṃ seyyathīdaṃ mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso khīraṃ dadhi sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ bhummāni vā udakāni antalikkhāni vā yaṃ vā panaññampi atthi bāhiraṃ āpo āpogataṃ sneho snehagataṃ bandhanattaṃ rūpassa bahiddhā Anupādinnaṃ ayaṃ vuccati bāhirā āpodhātu . yā ca ajjhattikā āpodhātu yā ca bāhirā āpodhātu tadekajjhaṃ abhisaññūhitvā abhisaṅkhipitvā ayaṃ vuccati āpodhātu.