[450] Kathañca bhikkhu bahiddhā dhammesu dhammānupassī viharati idha bhikkhu santaṃ vāssa kāmacchandaṃ atthissa kāmacchandoti pajānāti asantaṃ vāssa kāmacchandaṃ natthissa kāmacchandoti pajānāti yathā ca anuppannassa kāmacchandassa uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca uppannassa kāmacchandassa pahānaṃ hoti tañca pajānāti yathā ca pahīnassa kāmacchandassa āyatiṃ anuppādo hoti tañca pajānāti santaṃ vāssa byāpādaṃ .pe. santaṃ vāssa thīnamiddhaṃ .pe. santaṃ vāssa uddhaccakukkuccaṃ .pe. santaṃ vāssa vicikicchaṃ atthissa vicikicchāti pajānāti asantaṃ vāssa vicikicchaṃ natthissa vicikicchāti pajānāti yathā ca anuppannāya vicikicchāya uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca uppannāya vicikicchāya pahānaṃ hoti tañca pajānāti yathā ca pahīnāya vicikicchāya āyatiṃ anuppādo hoti tañca pajānāti. {450.1} Santaṃ vāssa satisambojjhaṅgaṃ atthissa Satisambojjhaṅgoti pajānāti asantaṃ vāssa satisambojjhaṅgaṃ natthissa satisambojjhaṅgoti pajānāti yathā ca anuppannassa satisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca uppannassa satisambojjhaṅgassa bhāvanāpāripūri hoti tañca pajānāti santaṃ vāssa dhammavicayasambojjhaṅgaṃ .pe. santaṃ vāssa viriyasambojjhaṅgaṃ .pe. santaṃ vāssa pītisambojjhaṅgaṃ .pe. santaṃ vāssa passaddhisambojjhaṅgaṃ .pe. santaṃ vāssa samādhisambojjhaṅgaṃ .pe. santaṃ vāssa upekkhāsambojjhaṅgaṃ atthissa upekkhā- sambojjhaṅgoti pajānāti asantaṃ vāssa upekkhāsambojjhaṅgaṃ natthissa upekkhāsambojjhaṅgoti pajānāti yathā ca anuppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca uppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāpāripūri hoti tañca pajānāti. {450.2} So taṃ nimittaṃ āsevati bhāveti bahulīkaroti svavatthitaṃ avatthapeti so taṃ nimittaṃ āsevitvā bhāvetvā bahulīkaritvā svavatthitaṃ avatthapetvā ajjhattabahiddhā dhammesu cittaṃ upasaṃharati.
[451] Kathañca bhikkhu ajjhattabahiddhā dhammesu dhammānupassī viharati idha bhikkhu santaṃ vā kāmacchandaṃ atthi kāmacchandoti pajānāti asantaṃ vā kāmacchandaṃ natthi kāmacchandoti pajānāti yathā ca anuppannassa kāmacchandassa uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca uppannassa kāmacchandassa pahānaṃ hoti tañca Pajānāti yathā ca pahīnassa kāmacchandassa āyatiṃ anuppādo hoti tañca pajānāti santaṃ vā byāpādaṃ .pe. santaṃ vā thīnamiddhaṃ .pe. santaṃ vā uddhaccakukkuccaṃ .pe. santaṃ vā vicikicchaṃ atthi vicikicchāti pajānāti asantaṃ vā vicikicchaṃ natthi vicikicchāti pajānāti yathā ca anuppannāya vicikicchāya uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca uppannāya vicikicchāya pahānaṃ hoti tañca pajānāti yathā ca pahīnāya vicikicchāya āyatiṃ anuppādo hoti tañca pajānāti. {451.1} Santaṃ vā satisambojjhaṅgaṃ atthi satisambojjhaṅgoti pajānāti asantaṃ vā satisambojjhaṅgaṃ natthi satisambojjhaṅgoti pajānāti yathā ca anuppannassa satisambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca uppannassa satisambojjhaṅgassa bhāvanāpāripūri hoti tañca pajānāti santaṃ vā dhammavicayasambojjhaṅgaṃ .pe. santaṃ vā viriyasambojjhaṅgaṃ .pe. santaṃ vā pītisambojjhaṅgaṃ .pe. santaṃ vā passaddhisambojjhaṅgaṃ .pe. santaṃ vā samādhisambojjhaṅgaṃ .pe. Santaṃ vā upekkhāsambojjhaṅgaṃ atthi upekkhāsambojjhaṅgoti pajānāti asantaṃ vā upekkhāsambojjhaṅgaṃ natthi upekkhāsambojjhaṅgoti pajānāti yathā ca anuppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa uppādo hoti tañca pajānāti yathā ca uppannassa upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāpāripūri hoti tañca pajānāti . evaṃ bhikkhu Ajjhattabahiddhā dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.