อัปปมัญญา ๔
[741] Catasso appamaññāyo . idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharati . karuṇāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ karuṇāsahagatena cetasā Vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharati . muditāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ muditāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharati . Upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjhena pharitvā viharati.
[742] Kathañca bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā viharati seyyathāpi nāma ekaṃ puggalaṃ piyaṃ manāpaṃ disvā mettāyeyya evameva sabbe satte mettāya pharati.
[743] Tattha katamā mettā yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettā cetovimutti ayaṃ vuccati mettā . tattha katamaṃ cittaṃ yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ hadayaṃ paṇḍaraṃ mano manāyatanaṃ manindriyaṃ viññāṇaṃ viññāṇakkhandho tajjā manoviññāṇadhātu idaṃ vuccati cittaṃ . idaṃ cittaṃ imāya mettāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ tena vuccati mettāsahagatena cetasāti . Ekaṃ disanti puratthimaṃ vā disaṃ pacchimaṃ vā disaṃ uttaraṃ vā disaṃ dakkhiṇaṃ vā disaṃ uddhaṃ vā adho vā tiriyaṃ vā vidisaṃ vā . Pharitvāti pharitvā adhimuccitvā . viharatīti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati tena vuccati viharatīti . tathā dutiyanti yatheva ekaṃ disaṃ tathā dutiyaṃ disaṃ tathā tatiyaṃ disaṃ tathā catutthaṃ disaṃ tathā uddhaṃ tathā adho tathā tiriyaṃ tathā vidisaṃ . Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokanti sabbena sabbaṃ sabbathā sabbaṃ asesaṃ nissesaṃ pariyādāya vacanametaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokanti. {743.1} Mettāsahagatena cetasāti tattha katamā mettā yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṃ mettā cetovimutti ayaṃ vuccati mettā tattha katamaṃ cittaṃ yaṃ cittaṃ mano mānasaṃ .pe. tajjā manoviññāṇadhātu idaṃ vuccati cittaṃ idaṃ cittaṃ imāya mettāya sahagataṃ hoti sahajātaṃ saṃsaṭṭhaṃ sampayuttaṃ tena vuccati mettāsahagatena cetasāti . vipulenāti yaṃ vipulaṃ taṃ mahaggataṃ yaṃ mahaggataṃ taṃ appamāṇaṃ yaṃ appamāṇaṃ so avero yo avero so abyāpajjho . pharitvāti pharitvā adhimuccitvā . viharatīti iriyati .pe. Viharati tena vuccati viharatīti.