ทุกนิทเทส

[58] Katamo ca puggalo kodhano. Tattha katamo kodho yo kodho kujjhanā kujjhitattaṃ doso dūsanā dūsitattaṃ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa ayaṃ vuccati kodho . yassa puggalassa ayaṃ kodho appahīno ayaṃ vuccati puggalo kodhano . Katamo ca puggalo upanāhī. Tattha katamo upanāho pubbakālaṃ kodho aparakālaṃ upanāho yo evarūpo upanāho upanahanā upanāhitattaṃ aṭṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā anusaṃsandanā anuppabandhanā daḷhīkammaṃ kodhassa ayaṃ vuccati Upanāho . yassa puggalassa ayaṃ upanāho appahīno ayaṃ vuccati puggalo upanāhī.

[59] Katamo ca puggalo makkhī . tattha katamo makkho yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṃ niṭṭhuriyaṃ niṭṭhuriyakammaṃ ayaṃ vuccati makkho . yassa puggalassa ayaṃ makkho appahīno ayaṃ vuccati puggalo makkhī. {59.1} Katamo ca puggalo palāsī . tattha katamo palāso yo palāso palāsāyanā palāsāyitattaṃ palāsāhāro vivādaṭṭhānaṃ yugaggāho appaṭinissaggo ayaṃ vuccati palāso . yassa puggalassa ayaṃ palāso appahīno ayaṃ vuccati puggalo palāsī.

[60] Katamo ca puggalo issukī . tattha katamā issā yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṃ usūyā usūyanā usūyitattaṃ ayaṃ vuccati issā . Yassa puggalassa ayaṃ issā appahīnā ayaṃ vuccati puggalo issukī. {60.1} Katamo ca puggalo maccharī . tattha katamaṃ macchariyaṃ pañca macchariyāni āvāsamacchariyaṃ kulamacchariyaṃ lābhamacchariyaṃ vaṇṇamacchariyaṃ dhammamacchariyaṃ yaṃ evarūpaṃ maccheraṃ maccharāyanā maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa idaṃ vuccati macchariyaṃ . Yassa puggalassa idaṃ macchariyaṃ appahīnaṃ ayaṃ vuccati puggalo maccharī.

[61] Katamo ca puggalo satho . tattha katamaṃ sātheyyaṃ idhekacco puggalo satho hoti parisatho yaṃ tattha sathaṃ sathatā Sātheyyaṃ kakkhaḷatā kakkhaḷiyaṃ parikkhatatā parikkhatiyaṃ idaṃ vuccati sātheyyaṃ . yassa puggalassa idaṃ sātheyyaṃ appahīnaṃ ayaṃ vuccati puggalo satho. {61.1} Katamo ca puggalo māyāvī . tattha katamā māyā idhekacco puggalo kāyena duccaritaṃ caritvā vācāya duccaritaṃ caritvā manasā duccaritaṃ caritvā tassa paṭicchādanahetu pāpikaṃ icchaṃ paṇidahati mā maṃ jaññāti icchati mā maṃ jaññāti saṅkappati mā maṃ jaññāti vācaṃ bhāsati mā maṃ jaññāti kāyena parakkamati yā evarūpā māyā māyāvitā accāsarā vañcanā nikati vikīraṇā pariharaṇā guhanā pariguhanā chādanā paricchādanā anuttānīkammaṃ anāvikammaṃ vocchādanā pāpakiriyā ayaṃ vuccati māyā . yassa puggalassa ayaṃ māyā appahīnā ayaṃ vuccati puggalo māyāvī.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๑๕๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “ทุกนิทเทส”