[72] Katamo ca puggalo hirimā . tattha katamaṃ hiriyaṃ hiriyati hiriyitabbena hiriyati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā ayaṃ vuccati hiri. Imāya hiriyā samannāgato puggalo hirimā. {72.1} Katamo ca puggalo ottappī . tattha katamaṃ ottappaṃ yaṃ ottappati ottappitabbena ottappati pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā Idaṃ vuccati ottappaṃ . iminā ottappena samannāgato puggalo ottappī.

[73] Katamo ca puggalo suvaco . tattha katamā sovacassatā sahadhammike vuccamāne sovacassāyaṃ sovacassiyaṃ sovacassatā appaṭikūlagāhitā avipaccanīkasātatā sādariyaṃ sādaratā sagāravatā sappaṭissavatā ayaṃ vuccati sovacassatā . imāya sovacassatāya samannāgato puggalo suvaco. {73.1} Katamo ca puggalo kalyāṇamitto . tattha katamā kalyāṇamittatā ye te puggalā saddhā sīlavanto bahussutā cāgavanto paññavanto yā tesaṃ sevanā nisevanā saṃsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti sampavaṅkatā ayaṃ vuccati kalyāṇamittatā . Imāya kalyāṇamittatāya samannāgato puggalo kalyāṇamitto.

[74] Katamo ca puggalo indriyesu guttadvāro . tattha katamā indriyesu guttadvāratā idhekacco cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati rakkhati cakkhundriyaṃ cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjati sotena saddaṃ sutvā .pe. ghānena gandhaṃ ghāyitvā .pe. jivhāya rasaṃ sāyitvā .pe. kāyena phoṭṭhabbaṃ phusitvā .pe. manasā dhammaṃ viññāya na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī yatvādhikaraṇamenaṃ manindriyaṃ asaṃvutaṃ Viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṃ tassa saṃvarāya paṭipajjati rakkhati manindriyaṃ manindriye saṃvaraṃ āpajjati yā imesaṃ channaṃ indriyānaṃ gutti gopanā ārakkho saṃvaro ayaṃ vuccati indriyesu guttadvāratā . imāya indriyesu guttadvāratāya samannāgato puggalo indriyesu guttadvāro. {74.1} Katamo ca puggalo bhojane mattaññū. Tattha katamā bhojane mattaññutā idhekacco paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāreti neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsuparatiyā brahmacariyānuggahāya iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṃ na uppādessāmi yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cāti yā tattha santuṭṭhitā mattaññutā paṭisaṅkhā bhojane ayaṃ vuccati bhojane mattaññutā . Imāya bhojane mattaññutāya samannāgato puggalo bhojane mattaññū.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๑๖๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “ทุกนิทเทส”