[90] Katamo ca puggalo andho idhekaccassa puggalassa tathārūpaṃ cakkhu na hoti yathārūpena cakkhunā anadhigataṃ vā bhogaṃ adhigaccheyya adhigataṃ vā bhogaṃ phātiṃ kareyya tathārūpampissa cakkhu na hoti yathārūpena cakkhunā kusalākusale dhamme jāneyya sāvajjānavajje dhamme jāneyya hīnappaṇīte dhamme jāneyya kaṇhasukkasappaṭibhāge dhamme jāneyya ayaṃ vuccati puggalo andho. {90.1} Katamo ca puggalo ekacakkhu idhekaccassa puggalassa tathārūpaṃ cakkhu Hoti yathārūpena cakkhunā anadhigataṃ vā bhogaṃ adhigaccheyya adhigataṃ vā bhogaṃ phātiṃ kareyya tathārūpampissa cakkhu na hoti yathārūpena cakkhunā kusalākusale dhamme jājeyya sāvajjānavajje dhamme jāneyya hīnappaṇīte dhamme jāneyya kaṇhasukkasappaṭibhāge dhamme jāneyya ayaṃ vuccati puggalo ekacakkhu. {90.2} Katamo ca puggalo dvicakkhu idhekaccassa puggalassa tathārūpaṃ cakkhu hoti yathārūpena cakkhunā anadhigataṃ vā bhogaṃ adhigaccheyya adhigataṃ vā bhogaṃ phātiṃ kareyya tathārūpampissa cakkhu hoti yathārūpena cakkhunā kusalākusale dhamme jāneyya sāvajjānavajje dhamme jāneyya hīnappaṇīte dhamme jāneyya kaṇhasukkasappaṭibhāge dhamme jāneyya ayaṃ vuccati puggalo dvicakkhu.

[91] Katamo ca puggalo avakujjapañño idhekacco puggalo ārāmaṃ gantvā hoti abhikkhaṇaṃ bhikkhūnaṃ santike dhammassavanāya tassa bhikkhū dhammaṃ desenti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsenti so tasmiṃ āsane nisinno tassā kathāya neva ādiṃ manasikaroti na majjhaṃ manasikaroti na pariyosānaṃ manasikaroti vuṭṭhitopi tamhā āsanā tassā kathāya neva ādiṃ manasikaroti na majjhaṃ manasikaroti na pariyosānaṃ manasikaroti seyyathāpi nāma kumbho nikujjo tattha udakaṃ āsittaṃ vivattati no saṇṭhāti evameva idhekacco puggalo ārāmaṃ gantvā hoti abhikkhaṇaṃ bhikkhūnaṃ santike Dhammassavanāya tassa bhikkhū dhammaṃ desenti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsenti so tasmiṃ āsane nisinno tassā kathāya neva ādiṃ manasikaroti na majjhaṃ manasikaroti na pariyosānaṃ manasikaroti vuṭṭhitopi tamhā āsanā tassā kathāya neva ādiṃ manasikaroti na majjhaṃ manasikaroti na pariyosānaṃ manasikaroti ayaṃ vuccati puggalo avakujjapañño. {91.1} Katamo ca puggalo uccaṅgapañño idhekacco puggalo ārāmaṃ gantvā hoti abhikkhaṇaṃ bhikkhūnaṃ santike dhammassavanāya tassa bhikkhū dhammaṃ desenti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsenti so tasmiṃ āsane nisinno tassā kathāya ādimpi manasikaroti majjhampi manasikaroti pariyosānampi manasikaroti vuṭṭhito ca kho tamhā āsanā tassā kathāya neva ādiṃ manasikaroti na majjhaṃ manasikaroti na pariyosānaṃ manasikaroti seyyathāpi nāma purisassa uccaṅgepi nānākhajjakāni ākiṇṇāni tilā taṇḍulā modakā badarā so tamhā āsanā vuṭṭhahanto satisammosā pakireyya evameva idhekacco puggalo ārāmaṃ gantvā hoti abhikkhaṇaṃ bhikkhūnaṃ santike dhammassavanāya tassa bhikkhū dhammaṃ desenti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsenti so tasmiṃ āsane nisinno tassā kathāya Ādimpi manasikaroti majjhampi manasikaroti pariyosānampi manasikaroti vuṭṭhito ca kho tamhā āsanā tassā kathāya neva ādiṃ manasikaroti na majjhaṃ manasikaroti na pariyosānaṃ manasikaroti ayaṃ vuccati puggalo uccaṅgapañño. {91.2} Katamo ca puggalo puthupañño idhekacco puggalo ārāmaṃ gantvā hoti abhikkhaṇaṃ bhikkhūnaṃ santike dhammassavanāya tassa bhikkhū dhammaṃ desenti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsenti so tasmiṃ āsane nisinno tassā kathāya ādimpi manasikaroti majjhampi manasikaroti pariyosānampi manasikaroti vuṭṭhitopi tamhā āsanā tassā kathāya ādimpi manasikaroti majjhampi manasikaroti pariyosānampi manasikaroti seyyathāpi nāma kumbho ukkujjo tattha udakaṃ āsittaṃ saṇṭhāti no vivattati evameva idhekacco puggalo ārāmaṃ gantvā hoti abhikkhaṇaṃ bhikkhūnaṃ santike dhammassavanāya tassa bhikkhū dhammaṃ desenti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsenti so tasmiṃ āsane nisinno tassā kathāya ādimpi manasikaroti majjhampi manasikaroti pariyosānampi manasikaroti vuṭṭhitopi tamhā āsanā tassā kathāya ādimpi manasikaroti majjhampi manasikaroti pariyosānampi manasikaroti ayaṃ vuccati puggalo puthupañño.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๑๗๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “ติกนิทเทส”