[136] Katamo ca puggalo sarāgo yassa puggalassa rāgo appahīno ayaṃ vuccati puggalo sarāgo. {136.1} Katamo ca puggalo sadoso yassa puggalassa doso appahīno ayaṃ vuccati puggalo sadoso. {136.2} Katamo ca puggalo samoho yassa puggalassa moho appahīno ayaṃ vuccati puggalo samoho. {136.3} Katamo ca puggalo samāno yassa puggalassa māno appahīno ayaṃ vuccati puggalo samāno.

[137] Kathañca puggalo lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa na lābhī adhipaññādhammavipassanāya idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ na lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā evaṃ puggalo lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa na lābhī adhipaññādhammavipassanāya. {137.1} Kathañca puggalo lābhī hoti adhipaññādhammavipassanāya na lābhī ajjhattaṃ cetosamathassa idhekacco Puggalo lābhī hoti lokuttaramaggassa vā phalassa vā na lābhī rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ evaṃ puggalo lābhī hoti adhipaññādhammavipassanāya na lābhī ajjhattaṃ cetosamathassa. {137.2} Kathañca puggalo lābhī ceva hoti ajjhattaṃ cetosamathassa lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya idhekacco puggalo lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā evaṃ puggalo lābhī ceva hoti ajjhattaṃ cetosamathassa lābhī ca adhipaññādhammavipassanāya. {137.3} Kathañca puggalo neva lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa na lābhī adhipaññādhammavipassanāya idhekacco puggalo neva lābhī hoti rūpasahagatānaṃ vā arūpasahagatānaṃ vā samāpattīnaṃ na lābhī lokuttaramaggassa vā phalassa vā evaṃ puggalo neva lābhī hoti ajjhattaṃ cetosamathassa na lābhī adhipaññādhammavipassanāya.

[138] Katamo ca puggalo anusotagāmī idhekacco puggalo kāme ca paṭisevati pāpañca kammaṃ karoti ayaṃ vuccati puggalo anusotagāmī. {138.1} Katamo ca puggalo paṭisotagāmī idhekacco puggalo kāme ca na paṭisevati pāpañca kammaṃ na karoti so sahāpi dukkhena sahāpi domanassena assumukhenapi rudamāno paripuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ carati ayaṃ vuccati puggalo paṭisotagāmī. {138.2} Katamo ca puggalo ṭhitatto idhekacco puggalo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ Saññojanānaṃ parikkhayā opapātiko hoti tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā ayaṃ vuccati puggalo ṭhitatto. {138.3} Katamo ca puggalo tiṇṇo pāragato thale tiṭṭhati brāhmaṇo idhekacco puggalo āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati ayaṃ vuccati puggalo tiṇṇo pāragato thale tiṭṭhati brāhmaṇo.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๑๙๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “จตุกกนิทเทส”