[152] Yassa yattha kusalā dhammā uppajjanti tassa tattha akusalā dhammā uppajjitthāti: āmantā . yassa vā pana yattha akusalā dhammā uppajjittha tassa tattha kusalā dhammā uppajjantīti: sabbesaṃ cittassa bhaṅgakkhaṇe kusalavippayuttacittassa uppādakkhaṇe tesaṃ tattha akusalā dhammā uppajjittha no ca tesaṃ tattha kusalā dhammā uppajjanti kusalānaṃ uppādakkhaṇe tesaṃ tattha akusalā ca dhammā uppajjittha kusalā ca dhammā uppajjanti.

[153] Yassa yattha kusalā dhammā uppajjanti tassa tattha abyākatā dhammā uppajjitthāti: āmantā . yassa vā pana yattha abyākatā dhammā uppajjittha tassa tattha kusalā dhammā uppajjantīti: sabbesaṃ cittassa bhaṅgakkhaṇe kusalavippayuttacittassa Uppādakkhaṇe asaññasattānaṃ tesaṃ tattha abyākatā dhammā uppajjittha no ca tesaṃ tattha kusalā dhammā uppajjanti kusalānaṃ uppādakkhaṇe tesaṃ tattha abyākatā ca dhammā uppajjittha kusalā ca dhammā uppajjanti.

[154] Yassa yattha akusalā dhammā uppajjanti tassa tattha abyākatā dhammā uppajjitthāti: āmantā . yassa vā pana yattha abyākatā dhammā uppajjittha tassa tattha akusalā dhammā uppajjantīti: sabbesaṃ cittassa bhaṅgakkhaṇe akusalavippayuttacittassa uppādakkhaṇe asaññasattānaṃ tesaṃ tattha abyākatā dhammā uppajjittha no ca tesaṃ tattha akusalā dhammā uppajjanti akusalānaṃ uppādakkhaṇe tesaṃ tattha abyākatā ca dhammā uppajjittha akusalā ca dhammā uppajjanti.

[155] Yassa kusalā dhammā na uppajjanti tassa akusalā dhammā na uppajjitthāti: uppajjittha . yassa vā pana akusalā dhammā na uppajjittha tassa kusalā dhammā na uppajjantīti: natthi.

เล่มที่ ๓๙ ยมก ภาค ๒๔๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “กุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้นกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อัพยากตธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้นอกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อัพยากตธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้นกุศลธรรมเกิดขึ้นในภูมิใด อกุศลธรรมเกิดขึ้นในภูมินั้นหรือ เป็นต้นกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด อกุศลธรรมเกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นในภูมินั้นหรือ? เป็นต้นกุศลธรรมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด อกุศลธรรมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้นกุศลธรรมเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์ใด อกุศลธรรมเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์นั้นหรือ? เป็นต้น ...”