อุททาลกชาดก
ว่าด้วยจรณธรรม
เล่มที่ ๒๗ · ข้อ ๑๙๐๗ · บรรทัด ๗๓๘๐ · ขุททกนิกาย ชาดก ภาค ๑
อรรถกถาชาดก ตอนที่ ๒ จาก ๒
เรื่องเล่า
อุททาลกะไม่สามารถ จะนำปัญหามาถามอีกได้ ก็นั่งจำนน. ทีนั้นท่านพราหมณ์จึงกราบทูลถึงเขากะพระราชาว่า ข้าแต่พระมหาราช พวกนี้ทั้งหมดเป็นผู้หลอกลวง จักพากันทำลายชมพูทวีปทั้งสิ้นเสียด้วย ความหลอกลวงเป็นแท้ พระองค์โปรดให้อุททาลกะสึกเสีย ตั้งให้เป็นปุโรหิต ที่เหลือเล่าก็โปรดให้สึกเสีย พระราชทานโล่และอาวุธ โปรดให้เป็นเสวกเสียเถิด พระราชาตรัสว่า ดีละ ท่านอาจารย์ ได้ทรงกระทำอย่างนั้นแล้ว. อุททาลกะเป็นข้าเฝ้าพระราชาไปตามยถากรรม.
พระศาสดาทรงนำพระธรรมเทศนานี้มาแล้ว ตรัสว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย มิใช่แต่ในบัดนี้เท่านั้น แม้ในครั้งก่อนเธอก็เคยหลอกลวงเหมือนกันทรงประชุมชาดกว่า อุททาลกะในครั้งนั้น ได้มาเป็นภิกษุผู้หลอกลวงพระราชาได้มาเป็นอานนท์ ส่วนปุโรหิตได้มาเป็นเราตถาคตแล.
จบอรรถกถาอุททาลกชาดก
ที่มา: อรรถกถาชาดก ฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย ผ่าน E-Tipitaka เล่ม ๖๐ หน้า ๓๙๒–๔๐๒ · เนื้อความเป็นของเจ้าของต้นฉบับ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที
ปกิณณกนิบาตชาดก ๑๔ ข้อ
คาถา
ตัวบทพระไตรปิฎกของชาดกเรื่องนี้ คือคาถา ๑๔ ข้อข้างล่าง เรื่องเล่าข้างบนคืออรรถกถาที่อธิบายคาถาเหล่านี้
บาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ
Kharājinā jaṭilā paṅkadantā dummakkharūpā ye mantaṃ 2- japanti kacci nu te mānusake payoge idaṃ vidū parimuttā apāyā. @Footnote: 1 Ma. mitte. Sī. mette . 2 Sī. Yu. dummukharūpā ye me.
Pāpāni kammāni kareyya 1- rāja bahussuto ce na careyya dhammaṃ sahassavedopi na taṃ paṭicca dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā.
Sahassavedopi na taṃ paṭicca dukkhā pamuñce caraṇaṃ apatvā maññāmi vedā aphalā bhavanti sasaṃyamaṃ caraṇaññeva saccaṃ.
Naheva vedā aphalā bhavanti sasaṃyamaṃ caraṇaññeva saccaṃ kittiñca pappoti adhicca vede santiṃ puṇeti 2- caraṇena danto.
Bhaccā mātā pitā bandhu 3- yena jāto svayeva 4- so uddālako ahaṃ bhoto sotthiyakulavaṃsato 5- .
Kathaṃ bho brāhmaṇo hoti kathaṃ bhavati kevalī kathañca parinibbānaṃ dhammaṭṭho kinti vuccati.
Niraṃ katvā aggimādāya brāhmaṇo āposiñcaṃ yajaṃ usseti yūpaṃ evaṅkaro brāhmaṇo hoti khemī dhamme ṭhitaṃ tena amāpayiṃsu. @Footnote: 1 Ma. karetha . 2 Sī. punoti. Ma. puṇāti. Yu. puneti . 3 Ma. bandhū. @ 4 Ma. sayeva . 5 Ma. sotthiyākulavaṃsako.
Na suddhi secanena atthi napi kevalī brāhmaṇo na ceva khanti soraccaṃ 1- napi so parinibbuto.
Kathaṃ bho 2- brāhmaṇo hoti kathaṃ bhavati kevalī kathañca parinibbānaṃ dhammaṭṭho kinti vuccati.
Akhettabandhu amamo nirāso nillobhapāpo bhavalobhakhīṇo evaṅkaro brāhmaṇo hoti khemī dhamme ṭhitaṃ tena amāpayiṃsu.
Khattiyā brāhmaṇā vessā suddā caṇḍālapukkusā sabbeva soratā dantā sabbeva parinibbutā sabbesaṃ sītibhūtānaṃ atthi seyyotha 3- pāpiyo.
Khattiyā brāhmaṇā vessā suddā caṇḍālapukkusā sabbeva soratā dantā sabbeva parinibbutā sabbesaṃ sītibhūtānaṃ natthi seyyotha 3- pāpiyo.
Khattiyā brāhmaṇā vessā suddā caṇḍālapukkusā sabbeva soratā dantā sabbeva parinibbutā sabbesaṃ sītibhūtānaṃ natthi seyyotha 3- pāpiyo pasatthaṃ 4- carasi brahmaññaṃ sotthiyakulavaṃsataṃ.
Nānārattehi vatthehi vimānaṃ bhavati chāditaṃ na tesaṃ chāyā vatthānaṃ so rāgo anupajjatha @Footnote: 1 Ma. na khantī nāpi soraccaṃ . 2 Ma. so . 3 Sī. Yu. seyyova . 4 Ma. panatthaṃ. Evameva manussesu yadā sujjhanti māṇavā na tesaṃ jātiṃ pucchanti 1- dhammamaññāya subbatāti. Uddālakajātakaṃ catutthaṃ.
ที่มา: พระไตรปิฎกบาลีอักษรโรมัน ฉบับสยามรัฐ เล่มที่ ๒๗ ข้อ ๑๙๐๗
ดูหัวข้อนี้ในพระไตรปิฎก เล่มที่ ๒๗