ภัลลาติยชาดก

ภลฺลาติกชาตกํ

ภลฺลาติโก นาม อโหสิ ราชาติ อิทํ สตฺถา เชตวเน วิหรนฺโต มลฺลิกํ เทวึ อารพฺภ กเถสิ ฯ

ตสฺสา กิร เอกทิวสํ รญฺญา สทฺธึ สยนํ นิสฺสาย กลโห โหติ ฯ ราชา กุชฺฌิตฺวา ตํ น โอโลเกสิ ฯ สา จินฺเตสิ นนุ ตถาคโต รญฺโญ มยิ กุทฺธภาวํ น ชานาตีติ ฯ สตฺถา ตํ การณํ ญตฺวา ปุนทิวเส ภิกฺขุสงฺฆปริวุโต สาวตฺถิยํ ปิณฺฑาย ปวิสิตฺวา รญฺโญ เคหทฺวารํ คโต ฯ ราชา ปจฺจุคฺคมนํ กตฺวา ปตฺตํ คเหตฺวา สตฺถารํ ปาสาทํ อาโรเปตฺวา ปฏิปาฏิยา ภิกฺขุสงฺฆํ นิสีทาเปตฺวา ทกฺขิโณทกํ ทตฺวา ปณีเตน อาหาเรน ปริวิสิตฺวา ภตฺตกิจฺจาวสาเน เอกมนฺตํ นิสีทิ ฯ สตฺถา กึ นุโข มหาราช มลฺลิกา น ปญฺญายตีติ ปุจฺฉิตฺวา อตฺตโน สุขมทมตฺตายาติ วุตฺเต นนุ มหาราช ตฺวํ ปุพฺเพ กินฺนรโยนิยํ นิพฺพตฺเตตฺวา เอกรตฺตึ กินฺนริยา วินา หุตฺวา สตฺต วสฺสสตานิ ปริเทวมาโน วิจรสีติ วตฺวา เตน ยาจิโต อตีตํ อาหริ ฯ

อตีเต พาราณสิยํ ภลฺลาติโก นาม ราชา รชฺชํ กาเรนฺโต องฺคารปกฺกมิคมํสํ ขาทิสฺสามีติ รชฺชํ อมจฺจานํ นิยฺยาเทตฺวา สนฺนทฺธปญฺจาวุโธ สุสิกฺขิตโกเลยฺยสุนขคณปริวุโต นครา นิกฺขมิตฺวา หิมวนฺตํ ปวิสิตฺวา อนุคงฺคํ คนฺตฺวา อุปริคงฺคํ อภิรุหิตุํ อสกฺโกนฺโต เอกํ คงฺคํ โอติณฺณนทึ ทิสฺวา ตทนุสาเรน คจฺฉนฺโต มิคสูกราทโย วธิตฺวา องฺคารปกฺกมํสํ ขาทนฺโต อุจฺจฏฺฐานํ อภิรุหิ ฯ ตตฺถ รมณียา นทิกา ฯ สา ปริปุณฺณกาเล ถนปฺปมาโณทกา หุตฺวา สนฺทติ ฯ อญฺญทา ชนฺนุกปฺปมาโณทกา โหติ ฯ ตตฺถ นานปฺปการกา มจฺฉกจฺฉปา วิจรนฺติ ฯ อุทกปริยนฺเต รชฏปฏฺฏวณฺณา วาลุกา อุโภสุ ตีเรสุ นานาปุปฺผผลภฺริตวินมิตา รุกฺขา ปุปฺผผลรสมตฺเตหิ นานาวิหงฺคมภมรคเณหิ สมฺปริกิณฺณา วิวิธมิคสงฺฆนิเสวิตา สีตจฺฉายา ฯ เอวํ รมณิยาย เหมวติยา นทิยา ตีเร เทฺว กินฺนรา อญฺญมญฺญํ อาลิงฺคิตฺวา ปริจุมฺพิตฺวา นานปฺปกาเรหิ ปริเทวนฺตา โรทนฺติ ฯ ราชา ตสฺสา นทิยา ตีเรน คนฺธมาทนํ อภิรุหนฺโต เต กินฺนเร ทิสฺวา กินฺนุ โข เอเต เอวํ ปริเทวนฺติ ปุจฺฉิสฺสามิ เนติ จินฺเตตฺวา สุนเข โอโลเกตฺวา อจฺฉรํ ปหริ ฯ สุสิกฺขิตโกเลยฺยกสุนขา ตาย สญฺญาย วนคุมฺพํ ปวิสิตฺวา อุเรน นิปชฺชึสุ ฯ โส เตสํ ปฏิสลฺลีนภาวํ ญตฺวา ธนุกลาปญฺเจว เสสาวุธานิ จ รุกฺขํ นิสฺสาย ฐเปตฺวา ปทสทฺทํ อกโรนฺโต สนิกํ เตสํ สนฺติกํ คนฺตฺวา กึการณา ตุมฺเห โรทถาติ กินฺนเร ปุจฺฉิ ฯ

ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต สตฺถา ติสฺโส คาถา อภาสิ

ภลฺลาติโก นาม อโหสิ ราชา

รฏฺฐํ ปหาย มิควํ อจาริ โส

อคมา คิริวรํ คนฺธมาทนํ

สุปุปฺผิตํ กึปุริสานุจิณฺณํ ฯ

สาลูรสงฺฆญฺจ นิเสธยิตฺวา

ธนุกลาปญฺจ โส นิกฺขมิตฺวา

อุปาคมิ วจนํ วตฺตุกาโม

ยตฺถฏฺฐิตา กึปุริสา อเหสุํ ฯ

หิมจฺจเย เหมวตาย ตีเร

กิมิธฏฺฐิตา มนฺตยโวฺห อภิณฺหํ

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ

กถํ โว ชานนฺติ มนุสฺสโลเกติ ฯ

ตตฺถ สาลูรสงฺฆนฺติ สุนขคณํ ฯ หิมจฺจเยติ จตุนฺนํ เหมนฺตมาสานํ อติกฺกเม ฯ เหมวตายาติ อิมิสฺสา เหมวติยา นทิยา ตีเรติ ฯ

รญฺโญ วจนํ สุตฺวา กินฺนโร ตุณฺหี อโหสิ ฯ กินฺนรี ปน รญฺญา สทฺธึ สลฺลปิ

มลฺลคิรึ ปณฺฑลกนฺติกูฏํ

สีโตทเก อนุจราม นชฺโช

มิคา มนุสฺสาว นิภาสวณฺณา

ชานนฺติ โน กึปุริสาติ ลุทฺทาติ ฯ

ตตฺถ มลฺลคิรินฺติ สมฺม ลุทฺทก มยํ อิมํ มลฺลคิริญฺจ ปณฺฑรกญฺจ ติกูฏญฺจ อิมา จ นชฺโช อนุวิจราม ฯ มาลาคิรินฺติปิ ปาโฐ ฯ นิภาสวณฺณาติ นิภาสสมานวณฺณา ทิสฺสมานสรีราติ อตฺโถ ฯ

ตโต ราชา ติสฺโส คาถา อภาสิ

สุกิจฺฉรูปํ ปริเทวยโวฺห

อาลิงฺคิโต จาสิ ปิโย ปิยาย

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ

กิมิธา วเน โรทถ อปฺปตีตา ฯ

สุกิจฺฉรูปํ ปริเทวยโวฺห

อาลิงฺคิโต จาสิ ปิโย ปิยาย

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ

กิมิธา วเน วิลปถ อปฺปตีตา ฯ

สุกิจฺฉรูปํ ปริเทวยโวฺห

อาลิงฺคิโต จาสิ ปิโย ปิยาย

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ

กิมิธา วเน โสจถ อปฺปตีตาติ ฯ

ตตฺถ สุกิจฺฉรูปนฺติ สุฏฺฐุ ทุกฺขปฺปตฺตา วิย หุตฺวา ฯ อาลิงฺคิโต จาสิ ปิโย ปิยายาติ ตยา ตว ปิโย อาลิงฺคิโต จ อาสิ ฯ อาลิงฺคิโย จาสีติปิ ปาโฐ อยเมวตฺโถ ฯ กิมิธา วเนติ กึการณา อิธ วเน อนฺตรนฺตรา อาลิงฺคิตฺวา ปริจุมฺพิตฺวา ปิยกถํ กเถตฺวา ปุน อปฺปตีตา โรทถาติ ฯ

ตโต ปรา อุภินฺนํปิ อลฺลาปสลฺลาปคาถา โหนฺติ

มเยกรตฺตํ วิปฺปวสิมฺห ลุทฺท

อกามกา อญฺญมญฺญํ สรนฺตา

ตเมกรตฺตํ อนุตปฺปมานา

โสจาม สา รตฺติ ปุน น เหสฺสติ ฯ

ยเมกรตฺตํ อนุตปฺปเถตํ

ธนํว นฏฺฐํ ปิตรญฺจ เปตํ

ปุจฺฉามิ โว มานุสเทหวณฺเณ

กถํ วินาวาสมกมฺปยิตฺถ ฯ

ยมิมํ นทึ ปสฺสสิ สีฆโสตํ

นานาทุมจฺฉทนํ เสลกุลํ

ตํ เม ปิโย อุตฺตริวสฺสกาเล

มมญฺจ มญฺเญ อนุพนฺธตีติ ฯ

อหญฺจ องฺโกลกํ โอจินามิ

อธิมุตฺตํ สตฺตลิโยธิกญฺจ

ปิโย จ เม เหหิติ มาลธารี

อหญฺจ นํ มาลินี อชฺฌุเปสฺสํ ฯ

อหญฺจิทํ กุรวกํ โอจินามิ

อุทฺทาลกา ปาตลี สินฺธุวาริตา

ปิโย จ เม เหหิติ มาลธารี

อหญฺจ นํ มาลินี อชฺฌุเปสฺสํ ฯ

อหญฺจ สาลสฺส สุปุปฺผิตสฺส

โอเจยฺย ปุปฺผานิ กโรมิ มาลํ

ปิโย จ เม เหหิติ มาลธารี

อหญฺจ นํ มาลินี อชฺฌุเปสฺสํ ฯ

อหญฺจ สาลสฺส สุปุปฺผิตสฺส

โอเจยฺย ปุปฺผานิ กโรมิ ภารํ

อิทญฺจ โน เหหิติ สนฺถรตฺถํ

ยตฺถชฺชิมํ วิหริสฺสาม รตฺตึ ฯ

อหญฺจ โข อคฺคลุํ จนฺทนญฺจ

สิลาย ปึสามิ ปมตฺตรูปา

ปิโย จ เม เหหิติ โรสิตงฺโค

อหญฺจ นํ โรสิตา อชฺฌุเปสฺสํ ฯ

อถาคมา สลิลํ สีฆโสตํ

นุทํ สาเล สลเล กณฺณิกาเร

อาปูรเถ เตน มุหุตฺตเกน

สายํ นที อาสิ มยา สุทุตฺตรา ฯ

อุโภสุ ตีเรสุ มยํ ตทา ฐิตา

สมฺปสฺสนฺตา อุภโย อญฺญมญฺญํ

สกึปิ โรทาม สกึ หสาม

กิจฺเฉน โน อคมา สมฺพรี สา ฯ

ปาโต จ โข อุคฺคเต สุริยมฺหิ

จตุกฺกํ นทึ อุตฺตริยาน ลุทฺท

อาลิงฺคิยา อญฺญมญฺญํ มยํ อุโภ

สกึปิ โรทาม สกึ หสาม ฯ

ตีหูนกํ สตฺต สตานิ ลุทฺท

ยมิธ มยํ วิปฺปวสิมฺห ปุพฺเพ

วสฺเสกิมํ ชีวิตํ ภูมิปาล

โกนีธ กนฺตาย วินา วเสยฺย ฯ

อายุญฺจ โว กีวตโก นุ สมฺม

สเจปิ ชานาถ วเทถ อายุํ

อนุสฺสวา วุทฺธิโต อาคมา วา

อกฺขาถ เม ตํ อวิกมฺปมานา ฯ

อายุญฺจ โน วสฺสสหสฺส ลุทฺท

น จนฺตรา ปาปโก อตฺถิ โรโค

อปฺปทุกฺขํ สุขเมว ภิยฺโย

อวีตราคา วิชหาม ชีวิตนฺติ ฯ

ตตฺถ มเยกรตฺตนฺติ มยํ เอกรตฺตํ ฯ วิปฺปวสิมฺหาติ วิปฺปยุตฺตา หุตฺวา วสิมฺหา ฯ อนุตปฺปมานาติ อนิจฺฉมานานํ น โน เอกรตฺโต อตีโต เอกรตฺตํ อนุจินฺตยมานา ฯ ปุน น เหสฺสตีติ ปุน น ภวิสฺสติ น คมิสฺสติ ฯ ธนํว นฏฺฐํ ปิตรญฺจ เปตนฺติ ธนํ วา นฏฺฐํ ปิตรํ วา มาตรํ วา เปตํ กาลกตํ นุโข ตุมฺเห จินฺตยมานา เกน การเณน ตํ เอกรตฺตํ วินาวาสํ อกปฺปยิตฺถ อิทํ เม อาจิกฺขถาติ ปุจฺฉติ ฯ ยมิมนฺติ ยํ อิมํ ฯ เสลกุลนฺติ ทฺวินฺนํ เสลกุลานํ อนฺตเร สนฺทมานํ ฯ วสฺสกาเลติ เอกสฺส เมฆสฺส อุฏฺฐาย วสฺสนกาเล อมฺหากํปิ อิมสฺมึ วนสณฺเฑ รตฺติวเสนปิ จรนฺตานํ เอโก เมโฆ อุฏฺฐหิ อถ เม ปิยสามิโก กินฺนโร มํ ปจฺฉโต อาคจฺฉตีติ มญฺญมาโน เอตํ นทึ อุตฺตรีติ อาห ฯ อหญฺจาติ อหํ ปเนตสฺส จ ปรตีรํ คตภาวํ อชานนฺตี สุปุปฺผิตานิ องฺโกลกาทีนิ ปุปฺผานิ โอจินามิ ฯ ตตฺถ สตฺตลิโยธิกญฺจาติ กุณฺฑลปุปฺผญฺจ สุวณฺณโยธิกญฺจ โอจินนฺตี ปน ปิโย จ เม มาลธารี ภวิสฺสติ อหญฺจ นํ มาลินี หุตฺวา อชฺฌุเปสฺสนฺติ อิมินา การเณน โอจินามิ ฯ อุทฺทาลกา ปาตลี สินฺธุวาริตาติ อิเมปิ มยา โอจิตาเยวาติ วทติ ฯ โอเจยฺยาติ โอจินิตฺวา ฯ อคฺคลุํ จนฺทนญฺจาติ กาฬาคลุญฺจ รตฺตจนฺทนญฺจ ฯ โรสิตงฺโคติ วิลิตฺตสรีโร ฯ โรสิตาติ วิลิตฺตา หุตฺวา ฯ อชฺฌุเปสฺสนฺติ สยเน อุปคมิสฺสามิ ฯ นุทํ สาเล สลเล กณฺณิกาเรติ เอตานิ มยา โอจินิตฺวา ตีเร ฐปิตานิ ปุปฺผานิ นุทนฺตํ หรนฺตํ ฯ สุทุตฺตราติ ตสฺสา หิ โอริมตีเร ฐิตกาเลเยว นทิยา อุทกํ อาคตํ ตํ ขณญฺเญว สุริโย อฏฺฐมิโต วิชฺชุลตา นิจฺฉรนฺติ กินฺนรา นาม อุทกภีรุกา โหนฺติ อิติ สา โอตริตุํ น วิสหิ เตนาห สายํ นที อาสิ มยา สุทุตฺตราติ ฯ สมฺปสฺสนฺตาติ วิชฺชุลตานิจฺฉรณกาเล ปสฺสนฺตา ฯ โรทามาติ อนฺธการกาเล อปสฺสนฺตา โรทาม วิชฺชุลตานิจฺฉรณกาเล ปสฺสนฺตา หสาม ฯ สมฺพรีติ รตฺติ ฯ จตุกฺกนฺติ ตุจฺฉํ ฯ อุตฺตริยานาติ อุตฺตริตฺวา ฯ ตีหูนกนฺติ ตีหิ อูนานิ สตฺตวสฺสสตานิ ฯ ยมิธ มยนฺติ ยํ กาลํ อิธ มยํ วิปฺปวสิมฺหา ฯ สา อิโต ตีหิ อูนานิ สตฺตวสฺสสตานิ โหนฺตีติ วทติ ฯ วสฺเสกิมนฺติ วสฺสํ เอกํ อิมํ ตุมฺหากํ เอกเมว วสฺสสตํ อิมํ ชีวิตนฺติ วทติ ฯ โกนีธาติ เอวํ ปริตฺตกชีวิเต โก นุ อิธ กนฺตาย วินา ภเวยฺย อยุตฺตํ วา ปิยภริยาย วินา ภวิตุนฺติ วทติ ฯ กีวตโก นูติ ราชา กินฺนริยา วจนํ สุตฺวา อิเมสํ อายุปฺปมาณํ ปุจฺฉิสฺสามิ นนฺติ จินฺเตตฺวา ตุมฺหากํ กิตฺตโก อายูติ ปุจฺฉติ ฯ อนุสฺสวาติ สเจ โว กสฺสจิ วทนฺตสฺส วา สุตํ มาตาปิตูนํ วุฑฺฒานํ มหลฺลกานํ สนฺติเก อาคโม อตฺถิ อถ เม ตโต อนุสฺสวา วุทฺธิโต อาคมา วา เอตํ อวิกมฺปมานา อกฺขาถ ฯ น จนฺตราติ อมฺหากํ วสฺสสหสฺสํ อายุ อนฺตรา จ โน ปาปโก ชีวิตนฺตรายกโร โรโคปิ นตฺถิ ฯ อวีตราคาติ อญฺญมญฺญํ อวิคตเปมาว หุตฺวา ฯ

ตํ สุตฺวา ราชา อิเม หิ นาม ติรจฺฉานคตา หุตฺวา เอกรตฺตึ วิปฺปโยเคน สตฺตวสฺสสตานิ โรทนฺตา วิจรนฺติ อหํ ปน ติโยชนสติเก รชฺเช มหาสมฺปตฺตึ ปหาย อรญฺเญ วิหรามิ อโห อกิจฺจการิมฺหีติ ตโตว นิวตฺโต พาราณสึ คนฺตฺวา กินฺเต มหาราช หิมวนฺเต อจฺฉริยํ ทิฏฺฐนฺติ อมจฺเจหิ ปุฏฺโฐ สพฺพํ อาโรเจตฺวา ตโต ปฏฺฐาย ทานาทีนิ ททนฺโต โภเค ภุญฺชิ ฯ

ตมตฺถํ ปกาเสนฺโต สตฺถา อาห

อิทญฺจ สุตฺวาน อมานุสานํ

ภลฺลาติโก อิตรํ ชีวิตนฺติ

นิวตฺตถ มิควธํ อจาริ

อทาสิ ทานานิ อภุญฺชิ โภเคติ ฯ อิมํ คาถํ วตฺวา ปุน โอวทนฺโต เทฺว คาถา อภาสิ

อิทญฺจ สุตฺวาน อมานุสานํ

สมฺโมทถ มา กลหํ อกตฺถ

มา โว ตปฺปิ อตฺตกมฺมาปราโธ

ยถาปิ เต กึปุริเสกรตฺตํ ฯ

อิทญฺจ สุตฺวาน อมานุสานํ

สมฺโมทถ มา วิวาทํ อกตฺถ

มา โว ตปฺปิ อตฺตกมฺมาปราโธ

ยถาปิ เต กึปุริเสกรตฺตนฺติ ฯ

ตตฺถ อมานุสานนฺติ กินฺนรานํ ฯ อตฺตกมฺมาปราโธติ อตฺตโน กมฺมโทโส ฯ กึปุริเสกรตฺตนฺติ ยถา เต กึปุริเส เอกรตฺตํ วินาปฺปกโต อตฺตโน กมฺมโทโส ตปฺปิ ตถา ตุมฺเหปิ มา ตปฺปีติ อตฺโถ ฯ

มลฺลิกา เทวี ตถาคตสฺส ธมมเทสนํ สุตฺวา อุฏฺฐายาสนา อญฺชลึ ปคฺคยฺห ทสพลสฺส ถุตึ กโรนฺตี โอสานคาถมาห

วิวิธ อธิมนา สุณามิหํ

วจนปถํ ตว อตฺถสญฺหิตํ

มุญฺจํ คิรํ นุทเสว เม ทรํ

สมณ สุขาวห ชีว เม จิรนฺติ ฯ

ตตฺถ วิวิธ อธิมนา สุณามิหนฺติ ภนฺเต ตุมฺเหหิ วิวิเธหิ นานาการเณหิ อลงฺกริตฺวา เทสิตํ ธมฺมเทสนํ อหํ อธิมนา ปสนฺนจิตฺตา หุตฺวา สุณามิ ฯ วจนปถนฺติ ตํ ตํ ตุมฺเหหิ วุตฺตํ วิวิธวจนํ ฯ มุญฺจํ คิรํ นุทเสว เม ทรนฺติ กณฺณสุขํ มธุรํ คิรํ มุญฺจนฺโต มม หทเย โสกทรถํ นุทสิเยว หรสิเยว ฯ สมณ สุขาวห ชีว เม จิรนฺติ ภนฺเต พุทฺธสมณ ทิพฺพมานุสโลกิยโลกุตฺตรสุขาวห มม สามิ ธมฺมราช จิรํ ชีวาติ ฯ

โกสลราชา ตโต ปฏฺฐาย ตาย สทฺธึ สมคฺคสํวาสํ วสิ ฯ

สตฺถา อิมํ ธมฺมเทสนํ อาหริตฺวา ชาตกํ สโมธาเนสิ ตทา กินฺนโร โกสลราชา อโหสิ กินฺนรี มลฺลิกา เทวี ภลฺลาติกราชา ปน อหเมวาติ ฯ

ภลฺลาติกชาตกํ นิฏฺฐิตํ ฯ

อฏฺฐมํ ฯ