พระอนุบัญญัติ ๑ เรื่องลิงตัวเมีย

ปฐมปฺปญฺญตฺติกถา นิฏฺฐิตา ฯ

{๔๐} อิทานิ ยนฺตํ อญฺญํ วตฺถุ อุปฺปนฺนํ ตํ ทสฺเสตุํ เตน โข ปน สมเยนาติอาทิมาห ฯ ตตฺรายํ อนุตฺตานปทวณฺณนา ฯ มกฺกฏึ อามิเสนาติ มหาวเน ภิกฺขูนํ ขนฺติเมตฺตาทิคุณานุภาเวน นิราสงฺกจิตฺตา พหู มิคโมรกุกฺกุฏมกฺกฏาทโย ติรจฺฉานา ปธานาคารฏฺฐาเนสุ วิจรนฺติ ฯ ตตฺถ เอกํ มกฺกฏึ อามิเสน ยาคุภตฺตขชฺชกาทินา อุปลาเปตฺวา สงฺคณฺหิตฺวาติ วุตฺตํ โหติ ฯ ตสฺสาติ ภุมฺมวจนํ ฯ ปฏิเสวตีติ ปจุรปฏิเสวโน โหติ ฯ ปจุรตฺเถ วตฺตมานวจนํ ฯ โส ภิกฺขูติ โส เมถุนธมฺมปฏิเสวนโก ภิกฺขุ ฯ เสนาสนจาริกํ อาหิณฺฑนฺตาติ เต ภิกฺขู อาคนฺตุกา พุทฺธทสฺสนาย อาคตา ปาโตว อาคนฺตุกภตฺตานิ ลภิตฺวา กตภตฺตกิจฺจา ภิกฺขูนํ นิวาสนฏฺฐานานิ ปสฺสิสฺสามาติ วิจรึสุ ฯ เตน วุตฺตํ เสนาสนจาริกํ อาหิณฺฑนฺตาติ ฯ เยน เต ภิกฺขู เตนูปสงฺกมีติ ติรจฺฉานคตา นาม เอกภิกฺขุนา สทฺธึ วิสฺสาสํ กตฺวา อญฺเญสุปิ ตาทิสญฺเญว จิตฺตํ อุปฺปาเทนฺติ ฯ ตสฺมา สา มกฺกฏี เยน เต ภิกฺขู เตนูปสงฺกมิ อุปาสงฺกมิตฺวา อตฺตโน วิสฺสาสิกภิกฺขุสฺเสว เตสมฺปิ ตํ วิการํ ทสฺเสสิ ฯ เฉปฺปนฺติ นงฺคุฏฺฐํ ฯ โอทฺทิสีติ ๑- อภิมุขํ ฐเปสิ ฯ นิมิตฺตมฺปิ อกาสีติ เยน นิยาเมน ยาย กิริยาย เมถุนาธิปฺปายํ เต ชานนฺติ ตํ อกาสีติ อตฺโถ ฯ โส ภิกฺขูติ ยสฺสายํ วิหาโร ฯ เอกมนฺตํ นิลียึสูติ เอกสฺมึ โอกาเส ปฏิจฺฉนฺนา อจฺฉึสุ ฯ {๔๑} สจฺจํ อาวุโสติ สโหฒคหิโต โจโร วิย ปจฺจกฺขํ ทิสฺวา โจทิตตฺตา กึ วา มยา กตนฺติอาทีนิ วตฺตุํ อสกฺโกนฺโต สจฺจํ อาวุโสติ อาห ฯ นนุ อาวุโส ตเถว ตํ โหตีติ อาวุโส ยถา มนุสฺสิตฺถิยา นนุ ติรจฺฉานคติตฺถิยาปิ ตํ สิกฺขาปทํ ตเถว โหติ ฯ มนุสฺสิตฺถิยาปิ หิ ทสฺสนมฺปิ คหณมฺปิ อามสนมฺปิ ผุสนมฺปิ ฆฏฺฏนมฺปิ ทุฏฺฐุลฺลเมว ติรจฺฉานคติตฺถิยาปิ ตํ สพฺพํ ทุฏฺฐุลฺลเมว โก เอตฺถ วิเสโส อเลสฏฺฐาเน ตฺวํ เลสํ โอฑฺเฑสีติ ฯ {๔๒} อนฺตมโส ติรจฺฉานคตายปิ ปาราชิโก โหติ อสํวาโสติ ติรจฺฉานคตายปิ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตฺวา ปาราชิโกเอว โหตีติ ทฬฺหตรํ สิกฺขาปทมกาสิ ฯ

ทุวิธํ หิ สิกฺขาปทํ โลกวชฺชํ ปณฺณตฺติวชฺชญฺจ ฯ ตตฺถ ยสฺส สจิตฺตกปกฺเข จิตฺตํ อกุสลเมว โหติ ตํ โลกวชฺชนฺนาม ฯ เสสํ ปณฺณตฺติวชฺชํ ฯ ตตฺถ โลกวชฺเช อนุปฺปญฺญตฺติ อุปฺปชฺชมานา รุนฺธนฺตี ทฺวารํ ปิทหนฺตี โสตํ ปจฺฉินฺทมานา คาฬฺหตรํ กโรนฺตี

@เชิงอรรถ: ๑. ปาลิยมฺปน โอฑฺฑีติ ทิสฺสติ ฯ อุปฺปชฺชติ ฯ อญฺญตฺร อธิมานา อญฺญตฺร สุปินนฺตาติ อยํ ปน วีติกฺกมาภาวา อพฺโพหาริกตฺตา จ วุตฺตา ฯ ปณฺณตฺติวชฺเช อกเต วีติกฺกมา อุปฺปชฺชมานา สิถิลํ กโรนฺตี โมเจนฺตี ทฺวารํ ททมานา อปราปรํ อนาปตฺตึ กุรุมานา อุปฺปชฺชติ คณโภชนปรมฺปรโภชนาทีสุ อนุปฺปญฺญตฺติโย วิย ฯ อนฺตมโส ตํขณิกายปีติ เอวรูปา ปน กเต วีติกฺกเม อุปฺปนฺนตฺตา ปญฺญตฺติคติกาว โหติ ฯ อิทํ ปน ปฐมสิกฺขาปทํ ยสฺมา โลกวชฺชํ น ปณฺณตฺติวชฺชํ ตสฺมา อยมนุปฺปญฺญตฺติ รุนฺธนฺตี ทฺวารํ ปิทหนฺตี โสตํ ปจฺฉินฺทมานา คาฬฺหตรํ กโรนฺตี อุปฺปชฺชติ ฯ เอวํ เทฺวปิ วตฺถูนิ สมฺปิณฺเฑตฺวา มูลจฺเฉชฺชวเสน ทฬฺหตรํ กตฺวา ปฐมปาราชิเก ปญฺญตฺเต อปรมฺปิ อนุปญฺญตฺตตฺถาย วชฺชิปุตฺตกวตฺถุ อุทปาทิ ฯ ตสฺสุปฺปตฺติทสฺสนตฺถเมตํ วุตฺตํ เอวญฺจิทํ ภควตา ภิกฺขูนํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ โหตีติ ฯ ตสฺสตฺโถ ภควตา ภิกฺขูนํ อิทํ สิกฺขาปทํ เอวํ ปญฺญตฺตํ โหติ จ อิทญฺจ อญฺญมฺปิ วตฺถุ อุทปาทีติ ฯ