ข้อว่า อสุภาย วณฺณํ ภาสติ มีความว่า พระองค์ทรงตั้งอสุภมาติกาด้วยอำนาจแห่งอุทธุมาตกอสุภะเป็นต้นแล้ว เมื่อจะทรงจำแนก คือทรงพรรณนา สังวรรณนา อสุภมาติกานั้น ด้วยบทภาชนีย์ จึงตรัสคุณานิสงส์แห่งอสุภะ.

ข้อว่า อสุภภาวนาย วณฺณํ ภาสติ มีความว่า ความอบรม คือความเจริญ ความเพิ่มเติมจิตที่ถือเอาอาการอันไม่งาม ในส่วนทั้งหลายมีผมเป็นต้น หรือในอสุภะมีอุทธุมาตกอสุภะเป็นต้น หรือในวัตถุภายในและภายนอกทั้งหลาย เป็นไปนี้ใด พระองค์จะทรงแสดงอานิสงส์แห่งอสุภภาวนานั้น จึงตรัสสรรเสริญ คือทรงประกาศคุณ.

ตรัสอย่างไรเล่า? ตรัสว่า

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบเฉพาะซึ่งอสุภภาวนา ในวัตถุมีผมเป็นต้น หรือในวัตถุมีอุทธุมาตกอสุภะเป็นต้น ย่อมได้เฉพาะซึ่งปฐมฌานอันละองค์ ๕ ประกอบด้วยองค์ ๕ มีความงาม ๓ อย่างและถึงพร้อมด้วยลักษณะ ๑๐ ภิกษุนั้นอาศัยหีบใจ กล่าวคือปฐมฌานนั้น เจริญวิปัสสนา ย่อมบรรลุพระอรหัตซึ่งเป็นประโยชน์สูงสุด. [ปฐมฌานมีลักษณะ ๑๐ และความงาม ๓]

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๑,๔๓๘

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “นิทานปฐมบัญญัติ เรื่องภิกษุหลายรูป”