สิกขาบทวิภังค์

อิทานิ อทินฺนํ เถยฺยสงฺขาตํ อาทิเยยฺยาติอาทีนํ อตฺถทสฺสนตฺถํ อทินฺนํ นามาติอาทิมาห ฯ ตตฺถ อทินฺนนฺติ ทนฺตโปณสิกฺขาปเท อตฺตโน สนฺตกมฺปิ อปฏิคฺคหิตกํ กปฺปิยํ อนชฺโฌหรณียํ วุจฺจติ ฯ อิธ ปน ยงฺกิญฺจิ ปรปริคฺคหิตํ สสฺสามิกํ ภณฺฑํ ฯ ตเทตํ เตหิ สามิเกหิ กาเยน วา วาจาย วา น ทินฺนนฺติ อทินฺนํ ฯ อตฺตโน หตฺถโต วา ยถาฐิตฏฺฐานโต วา น นิสฺสฏฺฐนฺติ อนิสฺสฏฺฐํ ฯ ยถาฐาเน ฐิตมฺปิ อนเปกฺขตาย น ปริจฺจตฺตนฺติ อปริจฺจตฺตํ ฯ อารกฺขสํวิธาเนน รกฺขิตตฺตา รกฺขิตํ ฯ มญฺชุสาทีสุ ปกฺขิปิตฺวา โคปิตตฺตา โคปิตํ ฯ มม อิทนฺติ ตณฺหามมตฺเตน มมายิตตฺตา มมายิตํ ฯ ตาหิ อปริจฺจาครกฺขณโคปนาทีหิ เตหิ ภณฺฑสามิเกหิ ปเรหิ ปริคฺคหิตนฺติ ปรปริคฺคหิตํ ฯ เอตํ อทินฺนํ นาม ฯ เถยฺยสงฺขาตนฺติ เอตฺถ เถโนติ โจโร ฯ เถนสฺส ภาโว เถยฺยํ ฯ อวหรณจิตฺตสฺเสตํ อธิวจนํ ฯ สงฺขา สงฺขาตนฺติ อตฺถโต เอกํ ฯ โกฏฺฐาสสฺเสตํ อธิวจนํ สญฺญานิทานา หิ ปปญฺจสงฺขาติอาทีสุ วิย ฯ เถยฺยญฺจ ตํ สงฺขาตญฺจาติ เถยฺยสงฺขาตํ ฯ เถยฺยจิตฺตสงฺขาโต เอโก จิตฺตโกฏฺฐาโสติ อตฺโถ ฯ กรณตฺเถ เจตํ ปจฺจตฺตวจนํ ฯ ตสฺมา เถยฺยสงฺขาเตนาติ อตฺถโต ทฏฺฐพฺพํ ฯ โย จ เถยฺยสงฺขาเตน อาทิยติ โส ยสฺมา เถยฺยจิตฺโต โหติ ตสฺมา พฺยญฺชนํ อนาทยิตฺวา อตฺถเมว ทสฺเสตุํ เถยฺยจิตฺโต อวหรณจิตฺโตติ เอวมสฺส ปทภาชนียํ วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ

อาทิเยยฺย ฯเปฯ สงฺเกตํ วีตินาเมยฺยาติ เอตฺถ ปน ปฐมปทํ อภิโยควเสน วุตฺตํ ทุติยปทํ อญฺเญสํ ภณฺฑํ หรนฺตสฺส คจฺฉโต วเสน ตติยปทํ อุปนิกฺขิตฺตภณฺฑวเสน จตุตฺถํ สวิญฺญาณกวเสน ปญฺจมํ ถเล นิกฺขิตฺตาทิวเสน ฉฏฺฐํ ปริกปฺปวเสน วา สุงฺกฆาฏวเสน วา วุตฺตนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ โยชนา ปเนตฺถ เอกภณฺฑวเสนปิ นานาภณฺฑวเสนปิ โหติ ฯ เอกภณฺฑวเสน จ สวิญฺญาณเกเนว ลพฺภติ ฯ นานาภณฺฑวเสน สวิญฺญาณกาวิญฺญาณกมิสฺสเกน ฯ ตตฺถ นานาภณฺฑวเสน ตาว เอวํ เวทิตพฺพา ฯ อาทิเยยฺยาติ อารามํ อภิยุญฺชติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส ฯ สามิกสฺส วิมตึ อุปฺปาเทติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส ฯ สามิโก น มยฺหํ ภวิสฺสตีติ ธุรํ นิกฺขิปติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส ฯ หเรยฺยาติ อญฺญสฺส ภณฺฑํ หรนฺโต สีเส ภารํ เถยฺยจิตฺโต อามสติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส ฯ ผนฺทาเปติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส ฯ ขนฺธํ โอโรเปติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส ฯ อวหเรยฺยาติ อุปนิกฺขิตฺตํ ภณฺฑํ เทหิ เม ภณฺฑนฺติ วุจฺจมาโน นาหํ คณฺหามีติ ภณติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส ฯ สามิกสฺส วิมตึ อุปฺปาเทติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส ฯ สามิโก น มยฺหํ ทสฺสตีติ ธุรํ นิกฺขิปติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส ฯ อิริยาปถํ วิโกเปยฺยาติ สหภณฺฑหารกํ เนสฺสามีติ ปฐมํ ปาทํ สงฺกาเมติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส ทุติยํ ปาทํ สงฺกาเมติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส ฯ ฐานา จาเวยฺยาติ ถลฏฺฐํ ภณฺฑํ เถยฺยจิตฺโต อามสติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺส ฯ ผนฺทาเปติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส ฯ ฐานา จาเวติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส ฯ สงฺเกตํ วีตินาเมยฺยาติ ปริกปฺปิตฏฺฐานํ ปฐมํ ปาทํ อติกฺกาเมติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส ฯ ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส ฯ อถวา ปฐมํ ปาทํ สุงฺกฆาฏํ อติกฺกาเมติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺส ฯ ทุติยํ ปาทํ อติกฺกาเมติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺสาติ ฯ อยเมตฺถ นานาภณฺฑวเสน โยชนา ฯ เอกภณฺฑวเสน ปน สสฺสามิกํ ทาสํ วา ติรจฺฉานํ วา ยถาวุตฺเตน อภิโยคาทินา นเยน อาทิยติ วา หรติ วา อวหรติ วา อิริยาปถํ วา วิโกเปติ ฐานา วา จาเวติ ปริจฺเฉทํ วา อติกฺกาเมติ ฯ อยเมตฺถ เอกภณฺฑวเสน โยชนา ฯ

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๒๓๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “สิกขาบทวิภังค์”