{๑๙๗} อนภิชานนฺติ น อภิชานํ ฯ ยสฺมา ปนายํ อนภิชานํ สมุทาจรติ สฺวาสฺส สนฺตาเน อนุปฺปนฺโน ญาเณน จ อสจฺฉิกโต อภูโต เตนสฺส ปทภาชเน อสนฺตํ อภูตํ อสํวิชฺชมานนฺติ วตฺวา อชานนฺโต อปสฺสนฺโตติ วุตฺตํ ฯ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมนฺติ อุตฺตริมนุสฺสานํ ฌายีนญฺเจว อริยานญฺจ ธมฺมํ ฯ อตฺตูปนายิกนฺติ อตฺตนิ ตํ อุปเนติ อตฺตานํ วา ตตฺถ อุปเนตีติ อตฺตูปนายิโก ฯ ตํ อตฺตูปนายิกํ ฯ เอวํ กตฺวา สมุทาจเรยฺยาติ สมฺพนฺโธ ฯ ปทภาชเน ปน ยสฺมา อุตฺตริมนุสฺสธมฺโม นาม ฌานํ วิโมกฺขํ สมาธิ สมาปตฺติ ญาณทสฺสนํ ฯเปฯ สุญฺญาคาเร อภิรตีติ เอวํ ฌานาทโย อเนกธมฺมา วุตฺตา ตสฺมา เตสํ สพฺเพสํ วเสน อตฺตูปนายิกภาวํ ทสฺเสนฺโต เต วา กุสลธมฺเม อตฺตนิ อุปเนตีติ พหุวจนนิทฺเทสํ อกาสิ ฯ ตตฺถ เอเต ธมฺมา มยิ สนฺทิสฺสนฺตีติ สมุทาจรนฺโต อตฺตนิ อุปเนติ อยํ เอเตสุ สนฺทิสฺสามีติ สมุทาจรนฺโต อตฺตานํ เตสุ อุปเนตีติ เวทิตพฺโพ ฯ อลมริยญาณทสฺสนนฺติ เอตฺถ โลกิยโลกุตฺตรา ปญฺญา ชานนฏฺเฐน ญาณํ จกฺขุนา ทิฏฺฐมิว ธมฺมํ กรณโต ทสฺสนฏฺเฐน ทสฺสนนฺติ ญาณทสฺสนํ ฯ อริยํ วิสุทฺธํ อุตฺตมํ ญาณทสฺสนนฺติ อริยญาณทสฺสนํ ฯ อลํ ปริยตฺตํ กิเลสวิทฺธํสนสมตฺถํ อริยญาณทสฺสนเมตฺถ ฌานาทิเภเท อุตฺตริมนุสฺสธมฺเม อลํ วา อริยญาณทสฺสนมสฺสาติ อลมริยญาณทสฺสโน ฯ ตํ อลมริยญาณทสฺสนํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมนฺติ เอวํ ปทตฺถสมฺพนฺโธ เวทิตพฺโพ ฯ ตตฺถ เยน ญาณทสฺสเนน โส อลมริยญาณทสฺสโนติ วุจฺจติ ตเทว ทสฺเสตุํ ญาณนฺติ ติสฺโส วิชฺชา ทสฺสนนฺติ ยํ ญาณํ ตํ ทสฺสนํ ยํ ทสฺสนํ ตํ ญาณนฺติ วิชฺชาสีเสน ปทภาชนํ วุตฺตํ ฯ มหคฺคตโลกุตฺตรา ปเนตฺถ สพฺพาปิ ปญฺญา ญาณนฺติ เวทิตพฺพา ฯ สมุทาจเรยฺยาติ วุตฺตปฺปการเมตํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อตฺตูปนายิกํ กตฺวา อาโรเจยฺย ฯ อิตฺถิยา วาติอาทิ ปน อาโรเจตพฺพปุคฺคลนิทสฺสนํ ฯ เอเตสํ หิ อาโรจิเต อาโรจิตํ โหติ น เทวมารพฺรหฺมานํ นาปิ เปตยกฺขติรจฺฉานคตานนฺติ ฯ อิติ ชานามิ อิติ ปสฺสามีติ สมุทาจรณาการทสฺสนเมตํ ฯ ปทภาชเน ปนสฺส ชานามหํ เอเต ธมฺเม ปสฺสามหํ เอเต ธมฺเมติ อิทํ เตสุ ฌานาทีสุ ธมฺเมสุ ชานนปสฺสนานํ ปวตฺติทีปนํ ฯ อตฺถิ จ เม เอเต ธมฺมาติอาทิ อตฺตูปนายิกภาวทีปนํ ฯ {๑๙๘} ตโต อปเรน สมเยนาติ อาปตฺติปฏิชานนสมยทสฺสนเมตํ ฯ อยํ ปน อาโรจิตกฺขเณเยว ปาราชิกํ อาปชฺชติ ฯ อาปตฺตึ ปน อาปนฺโน ยสฺมา ปเรน โจทิโต วา อโจทิโต วา ปฏิชานาติ ตสฺมา สมนุคฺคาหิยมาโน วา อสมนุคฺคาหิยมาโน วาติ วุตฺตํ ฯ ตตฺถ สมนุคฺคาหนาย ตาว กินฺเต อธิคตนฺติ อธิคมปุจฺฉา ฯ ฌานวิโมกฺขาทีสุ โสตาปตฺติมคฺคาทีสุ วา กินฺตยา อธิคตนฺติ ฯ กินฺติ เต อธิคตนฺติ อุปายปุจฺฉา ฯ อยํ หิ เอตฺถ อธิปฺปาโย กินฺตยา อนิจฺจลกฺขณํ ธุรํ กตฺวา อธิคตํ ทุกฺขานตฺตลกฺขเณสุ อญฺญตรํ กึ วา สมาธิวเสน อภินิวิสิตฺวา อุทาหุ วิปสฺสนาวเสน ตถา กึ รูเป อภินิวิสิตฺวา อุทาหุ อรูเป กึ วา อชฺฌตฺตํ อภินิวิสิตฺวา อุทาหุ พหิทฺธาติ ฯ กทา เต อธิคตนฺติ กาลปุจฺฉา ฯ ปุพฺพณฺหมชฺฌนฺติกาทีสุ กตรสฺมึ กาเลติ วุตฺตํ โหติ ฯ ตตฺถ เต อธิคตนฺติ โอกาสปุจฺฉา ฯ กสฺมึ โอกาเส กึ รตฺติฏฺฐาเน ทิวาฏฺฐาเน รุกฺขมูเล มณฺฑเป กตรสฺมึ วา วิหาเรติ วุตฺตํ โหติ ฯ กตเม เต กิเลสา ปหีนาติ ปหีนกฺกิเลสปุจฺฉา ฯ กตรมคฺควชฺฌา ตว กิเลสา ปหีนาติ วุตฺตํ โหติ ฯ กตเมสํ ตฺวํ ธมฺมานํ ลาภีติ ปฏิลทฺธธมฺมปุจฺฉา ฯ ปฐมมคฺคาทีสุ กตเมสํ ธมฺมานํ ตฺวํ ลาภีติ วุตฺตํ โหติ ฯ