อิทานิ ยมตฺถํ เวรญฺโช พฺราหฺมโณ อสฺโสสิ ตํ ปกาเสนฺโต สมโณ ขลุ โภ โคตโมติอาทิมาห ฯ ตตฺถ สมิตปาปตฺตา สมโณติ เวทิตพฺโพ ฯ วุตฺตํ เหตํ พาหิตปาโปติ พฺราหฺมโณ สมิตตฺตา สมโณติ วุจฺจตีติ ฯ ภควา จ อนุตฺตเรน อริยมคฺเคน สมิตปาโป ฯ เตนสฺส ยถาภุจฺจคุณาธิคตเมตํ นามํ ยทิทํ สมโณติ ฯ ขลูติ อนุสฺสวตฺเถ นิปาโต ฯ โภติ พฺราหฺมณชาติกานํ ชาติสมุทาคตํ อาลปนมตฺตํ ฯ วุตฺตมฺปิ เหตํ โภวาที นาม โส โหติ สเว โหติ สกิญฺจโนติ ฯ โคตโมติ ภควนฺตํ โคตฺตวเสน ปริกิตฺเตติ ฯ ตสฺมา สมโณ ขลุ โภ โคตโมติ เอตฺถ สมโณ กิร โภ โคตมโคตฺโตติ เอวมตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ สกฺยปุตฺโตติ อิทํ ปน ภควโต อุจฺจากุลปริทีปนํ ฯ สกฺยกุลา ปพฺพชิโตติ สทฺธาปพฺพชิตภาวปริทีปนํ ฯ เกนจิ ปาริชุญฺเญน อนภิภูโต อปริกฺขีณํเยว ตํ กุลํ ปหาย สทฺธาย ปพฺพชิโตติ วุตฺตํ โหติ ฯ ตโต ปรํ วุตฺตตฺถเมว ฯ

ตํโข ปนาติ อิตฺถมฺภูตาขฺยานตฺเถ อุปโยควจนํ ฯ ตสฺส โข ปน โภโต โคตมสฺสาติ อตฺโถ ฯ กลฺยาโณติ กลฺยาณคุณสมนฺนาคโต ฯ เสฏฺโฐติ วุตฺตํ โหติ ฯ กิตฺติสทฺโทติ กิตฺติเยว ถุติโฆโส วา ฯ

อิติปิ โส ภควาติอาทีสุ ปน อยํ ตาว โยชนา โส ภควา อิติปิ อรหํ อิติปิ สมฺมาสมฺพุทฺโธ ฯเปฯ อิติปิ ภควาติ ฯ อิมินา จ อิมินา จ การเณนาติ วุตฺตํ โหติ ฯ อิทานิ วินยธรานํ สุตฺตนฺตนยโกสลฺลตฺถํ วินยสํวณฺณนารมฺเภ พุทฺธคุณปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย จิตฺตสมฺปหํสนตฺถญฺจ เอเตสํ ปทานํ วิตฺถารนเยน วณฺณนํ กริสฺสามิ ฯ ตสฺมา ยํ วุตฺตํ โส ภควา อิติปิ อรหนฺติอาทิ ตตฺถ อารกตฺตา อรีนํ อรานญฺจ หตตฺตา ปจฺจยาทีนํ อรหตฺตา ปาปกรเณ รหาภาวาติ อิเมหิ ตาว การเณหิ โส ภควา อรหนฺติ เวทิตพฺโพ ฯ อารกา หิ โส สพฺพกิเลเสหิ สุวิทูรวิทูเร ฐิโต มคฺเคน สวาสนานํ กิเลสานํ วิทฺธํสิตตฺตาติ อารกตฺตา อรหํ ฯ เต จาเนน กิเลสารโย มคฺเคน หตาติ อรีนํ หตตฺตาปิ อรหํ ฯ ยํ เจตํ อวิชฺชาภวตณฺหามยนาภิ ปุญฺญาทิอภิสงฺขารารํ ชรามรณเนมิ อาสวสมุทยมเยน อกฺเขน วิชฺฌิตฺวา ติภวรเถ สมาโยชิตํ อนาทิกาลปฺปวตฺตํ สํสารจกฺกํ ตสฺสาเนน โพธิมณฺเฑ วิริยปาเทหิ สีลปฐวิยํ ปติฏฺฐาย สทฺธาหตฺเถน กมฺมกฺขยกรํ ญาณผรสุํ คเหตฺวา สพฺเพ อรา หตาติ อรานํ หตตฺตาปิ อรหํ ฯ อถวา สํสารจกฺกนฺติ อนมตคฺคสํสารวฏฺฏํ วุจฺจติ ฯ ตสฺส จ อวิชฺชา นาภิ มูลกตฺตา ชรามรณํ เนมิ ปริโยสานตฺตา เสสา ทส ธมฺมา อรา อวิชฺชามูลกตฺตา ชรามรณปริยนฺตตฺตา จ ฯ ตตฺถ ทุกฺขาทีสุ อญฺญาณํ อวิชฺชา ฯ กามภเว จ อวิชฺชา กามภเว สงฺขารานํ ปจฺจโย โหติ ฯ รูปภเว อวิชฺชา รูปภเว สงฺขารานํ ปจฺจโย โหติ ฯ อรูปภเว อวิชฺชา อรูปภเว สงฺขารานํ ปจฺจโย โหติ ฯ กามภเว สงฺขารา กามภเว ปฏิสนฺธิวิญฺญาณสฺส ปจฺจยา โหนฺติ ฯ เอส นโย อิตเรสุ ฯ กามภเว ปฏิสนธิวิญฺญาณํ กามภเว นามรูปสฺส ปจฺจโย โหติ ฯ ตถา รูปภเว ฯ อรูปภเว นามสฺเสว ปจฺจโย โหติ ฯ กามภเว นามรูปํ กามภเว สฬายตนสฺส ปจฺจโย โหติ ฯ รูปภเว นามรูปํ รูปภเว ติณฺณํ อายตนานํ ปจฺจโย โหติ ฯ อรูปภเว นามํ อรูปภเว เอกสฺสายตนสฺส ปจฺจโย โหติ ฯ กามภเว สฬายตนํ กามภเว ฉพฺพิธสฺส ผสฺสสฺส ปจฺจโย โหติ ฯ รูปภเว ตีณิ อายตนานิ รูปภเว ติณฺณํ ผสฺสานํ ฯ อรูปภเว เอกมายตนํ อรูปภเว เอกสฺส ผสฺสสฺส ปจฺจโย โหติ ฯ กามภเว ฉ ผสฺสา กามภเว ฉนฺนํ เวทนานํ ปจฺจยา โหนฺติ ฯ รูปภเว ตโย ตตฺเถว ติสฺสนฺนํ ฯ อรูปภเว เอโก ผสฺโส ตตฺเถว เอกิสฺสา เวทนาย ปจฺจโย โหติ ฯ กามภเว ฉ เวทนา กามภเว ฉนฺนํ ตณฺหากายานํ ปจฺจยา โหนฺติ ฯ รูปภเว ติสฺโส ตตฺเถว ติณฺณํ ฯ อรูปภเว เอกา เวทนา อรูปภเว เอกสฺส ตณฺหากายสฺส ปจฺจโย โหติ ฯ ตตฺถ ตตฺถ สา สา ตณฺหา ตสฺส ตสฺส อุปาทานสฺส ฯ อุปาทานาทโย ภวาทีนํ ฯ กถํ ฯ อิเธกจฺโจ กาเม ปริภุญฺชิสฺสามีติ กามูปาทานปจฺจยา กาเยน ทุจฺจริตํ จรติ วาจาย ทุจฺจริตํ จรติ มนสา ทุจฺจริตํ จรติ ทุจฺจริตปาริปูริยา อปาเย อุปฺปชฺชติ ฯ ตตฺถสฺส อุปปตฺติเหตุภูตํ กมฺมํ กมฺมภโว ขนฺธานํ นิพฺพตฺติ ชาติ ปริปาโก ชรา เภโท มรณํ ฯ อปโร สคฺคสมฺปตฺตึ อนุภวิสฺสามีติ ตเถว สุจริตญฺจรติ สุจริตปาริปูริยา สคฺเค อุปฺปชฺชติ ฯ ตตฺถสฺส อุปปตฺติเหตุภูตํ กมฺมํ กมฺมภโวติ โสเอว นโย ฯ อปโร ปน พฺรหฺมโลเก สมฺปตฺตึ อนุภวิสฺสามีติ กามูปาทานปจฺจยา เมตฺตํ ภาเวติ กรุณํ มุทิตํ อุเปกฺขํ ภาเวติ ภาวนาปาริปูริยา พฺรหฺมโลเก นิพฺพตฺตติ ฯ ตตฺถสฺส นิพฺพตฺติเหตุภูตํ กมฺมํ กมฺมภโวติ โสเยว นโย ฯ อปโร อรูปภเว สมฺปตฺตึ อนุภวิสฺสามีติ ตเถว อากาสานญฺจายตนาทิสมาปตฺติโย ภาเวติ ภาวนาปาริปูริยา ตตฺถ ตตฺถ นิพฺพตฺตติ ฯ ตตฺถสฺส นิพฺพตฺติเหตุภูตํ กมฺมํ กมฺมภโว กมฺมนิพฺพตฺตา ขนฺธา อุปปตฺติภโว ขนฺธานํ นิพฺพตฺติ ชาติ ปริปาโก ชรา เภโท มรณนฺติ ฯ เอส นโย เสสูปาทานมูลิกาสุปิ โยชนาสุ ฯ เอวมยํ อวิชฺชา เหตุ สงฺขารา เหตุสมุปฺปนฺนา อุโภเปเต เหตุสมุปฺปนฺนาติ ปจฺจยปริคฺคเห ปญฺญา ธมฺมฏฺฐิติญฺญาณํ ฯ อตีตมฺปิ อทฺธานํ อนาคตมฺปิ อทฺธานํ อวิชฺชา เหตุ สงฺขารา เหตุสมุปฺปนฺนา อุโภเปเต เหตุสมุปฺปนฺนาติ ปจฺจยปริคฺคเห ปญฺญา ธมฺมฏฺฐิติญฺญาณนฺติ ฯ เอเตน นเยน สพฺพปทานิ วิตฺถาเรตพฺพานิ ฯ ตตฺถ อวิชฺชาสงฺขารา เอโก สงฺเขโป ฯ วิญฺญาณนามรูปสฬายตนผสฺสเวทนา เอโก ฯ ตณฺหูปาทานภวา เอโก ฯ ชาติชรามรณํ เอโก ฯ ปุริมสงฺเขโป เจตฺถ อตีโต อทฺธา ฯ เทฺว มชฺฌิมา ปจฺจุปฺปนฺโน ฯ ชาติชรามรณํ อนาคโต ฯ อวิชฺชาสงฺขารคฺคหเณน เจตฺถ ตณฺหูปาทานภวา คหิตาว โหนฺตีติ อิเม ปญฺจ ธมฺมา อตีเต กมฺมวฏฺฏํ ฯ วิญฺญาณาทโย ปญฺจ เอตรหิ วิปากวฏฺฏํ ฯ ตณฺหูปาทานภวคฺคหเณน อวิชฺชาสงฺขารา คหิตาว โหนฺตีติ อิเม ปญฺจ ธมฺมา เอตรหิ กมฺมวฏฺฏํ ฯ ชาติชรามรณาปเทเสน วิญฺญาณาทีนํ นิทฺทิฏฺฐตฺตา อิเม ปญฺจ ธมฺมา อายตึ วิปากวฏฺฏํ ฯ เต อาการโต วีสติวิธา โหนฺติ ฯ สงฺขารวิญฺญาณานญฺเจตฺถ อนฺตรา เอโก สนฺธิ ฯ เวทนาตณฺหานมนฺตรา เอโก ฯ ภวชาตีนมนฺตรา เอโกติ ฯ อิติ ภควา เอตํ จตสงฺเขปํ ติยทฺธํ วีสตาการํ ติสนฺธึ ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ สพฺพาการโต ชานาติ ปสฺสติ อญฺญาติ ปฏิวิชฺฌติ ฯ ตํ ญาตฏฺเฐน ญาณํ ปชานนฏฺเฐน ปญฺญา ฯ เตน วุจฺจติ ปจฺจยปริคฺคเห ปญฺญา ธมฺมฏฺฐิติญฺญาณนฺติ ฯ อิมินา ธมฺมฏฺฐิติญฺญาเณน ภควา เต ธมฺเม ยถาภูตํ ญตฺวา เตสุ นิพฺพินฺทนฺโต วิรชฺชนฺโต วิมุจฺจนฺโต วุตฺตปฺปการสฺส อิมสฺส สํสารจกฺกสฺส อเร หนิ วิหนิ วิทฺธํเสสิ ฯ เอวมฺปิ อรานํ หตตฺตาปิ อรหํ ฯ อคฺคทกฺขิเณยฺยตฺตา จ จีวราทิปจฺจเย อรหติ ปูชาวิเสเส จ ฯ เตเนว อุปฺปนฺเน ตถาคเต เยเกจิ มเหสกฺขา เทวมนุสฺสา น เต อญฺญตฺถ ปูชํ กโรนฺติ ฯ ตถาหิ พฺรหฺมา สหมฺปติ สิเนรุมตฺเตน รตนทาเมน ตถาคตํ ปูเชสิ ฯ ยถาพลญฺจ อญฺเญ เทวา มนุสฺสา จ พิมฺพิสารโกสลราชาทโย ฯ ปรินิพฺพุตมฺปิ จ ภควนฺตํ อุทฺทิสฺส ฉนฺนวุติโกฏิธนํ วิสฺสชฺเชตฺวา อโสกมหาราชา สกลชมฺพุทีเป จตุราสีติวิหารสหสฺสานิ ปติฏฺฐาเปสิ ฯ โก ปน วาโท อญฺเญสํ ปูชาวิเสสานนฺติ ปจฺจยาทีนํ อรหตฺตาปิ อรหํ ฯ ยถา จ โลเก เกจิ ปณฺฑิตมานิโน พาลา อสิโลกภเยน รโห ปาปํ กโรนฺติ เอวเมส น กทาจิ กโรตีติ ปาปกรเณ รหาภาวโตปิ อรหํ ฯ โหติ เจตฺถ