{๓๔} ปุพฺพณฺหสมยนฺติ เอตฺถ กิญฺจาปิ ปาลิยํ กาลาโรจนํ น วุตฺตํ อถโข อาโรจิเตเยว กาเล อคมาสีติ เวทิตพฺโพ ฯ อิทํ เต ตาตาติ เทฺว ปุญฺเช ทสฺเสนฺโต อาห ฯ มาตุอิติ ชเนตฺติยา ฯ มตฺติกนฺติ มาติโต อาคตํ ฯ อิทนฺเต มาตามหติยา มาตุ อิมํ เคหํ อาคจฺฉนฺติยา ทินฺนํ ธนนฺติ อตฺโถ ฯ อิตฺถิกาย อิตฺถีธนนฺติ หีเฬนฺโต อาห ฯ อิตฺถิกาย นาม อิตฺถีปริโภคานํเยว นหานจุณฺณาทีนํ อตฺถาย ลทฺธํ ธนํ กิตฺตกํ ภเวยฺย ฯ ตสฺสาปิ ตาว ปริมาณํ ปสฺส ฯ อถวา อิทนฺเต ตาต สุทินฺน มาตุ ธนํ ตญฺจโข มตฺติกํ น มยา ทินฺนํ ตว มาตุเยว สนฺตกนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ ตํ ปเนตํ น กสิยา น วณิชฺชาย สมฺภตํ อปิจ โข อิตฺถิกาย อิตฺถีธนํ ยํ อิตฺถิกาย ญาติกุลโต สามิกุลํ คจฺฉนฺติยา ลทฺธพฺพํ นหานจุณฺณาทีนํ อตฺถาย อิตฺถีธนํ ตํ ตาว เอตฺตกนฺติ เอวเมตฺถ อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ ฯ อญฺญํ เปตฺติกํ อญฺญํ ปิตามหนฺติ ยํ ปน เต ปิตุ จ ปิตามหานญฺจ สนฺตกํ ตํ อญฺญํเยว นิหิตญฺจ ปยุตฺตญฺจ อติวิย พหุํ ฯ เอตฺถ จ ปิตามหนฺติ ตทฺธิตโลปํ กตฺวา เวทิตพฺพํ ฯ เปตามหนฺติ วา ปาโฐ ฯ ลพฺภา ตาต สุทินฺน หีนายาวตฺติตฺวาติ ตาต สุทินฺน อุตฺตมํ อริยทฺธชํ ปพฺพชิตลิงฺคํ ปหาย หีนาย คิหิภาวาย อาวตฺติตฺวา ลพฺภา โภคา ภุญฺชิตุํ ลพฺภนฺติ ภุญฺชิตุํ น ตฺวํ ราชภีโต ปพฺพชิโต น อิณายิเกหิ ปลิพุทฺโธ หุตฺวาติ ฯ ตาต น อุสฺสหามีติ เอตฺถ ปน ตาตาติ วจนํ เคหสิตเปเมน อาห น สมณเตเชน ฯ น อุสฺสหามีติ น สกฺโกมิ ฯ น วิสหามีติ นปฺปโหมิ น สมตฺโถมฺหิ ฯ วเทยฺยาม โข ตํ คหปตีติ อิทํ ปน วจนํ สมณเตเชนาห ฯ นาติกฑฺเฒยฺยาสีติ ตํ เต มยิ เปมํ ปติฏฺฐิตํ ตํ โกธวเสน น อติกฑฺเฒยฺยาสิ ฯ สเจ น กุชฺเฌยฺยาสีติ วุตฺตํ โหติ ฯ ตโต เสฏฺฐี ปุตฺโต เม สงฺคหํ มญฺเญ กตฺตุกาโมติ อุทคฺคจิตฺโต อาห วเทหิ ตาต สุทินฺนาติ ฯ เตนหีติ อุยฺโยชนตฺเถ วิภตฺติปฏิรูปโก นิปาโต ฯ ตโตนิทานนฺติ ตํนิทานํ ตํเหตุกนฺติ ปจฺจตฺตวจนสฺส โตอาเทโส เวทิตพฺโพ ฯ สมาเส จสฺส โตโลปาภาโว ฯ ภยํ วาติ กินฺติ เม โภเค เนว ราชาโน หเรยฺยุนฺติอาทินา นเยน วุตฺตํ ราชาทิภยํ ฯ จิตฺตุตฺราโสติ อตฺโถ ฯ ฉมฺภิตตฺตนฺติ ราชูหิ วา โจเรหิ วา ธนํ เทหีติ กมฺมกรณํ การิยมานสฺส กายีญฺชนํ กายกมฺโป หทยมํสจลนํ ฯ โลมหํโสติ อุปฺปนฺเน ภเย โลมานํ หํสนํ อุทฺธคฺคภาโว ฯ อารกฺโขติ อนฺโต จ พหิ จ รตฺตึ จ ทิวา จ อารกฺขณํ ฯ {๓๕} เตนหิ วธูติ เสฏฺฐี คหปติ ธนํ ทสฺเสตฺวา ปุตฺตํ อตฺตนา คิหิภาวตฺถาย ปโลเภตุํ อสกฺโกนฺโต มาตุคามสทิสํ ทานิ ปุริสานํ พนฺธนํ นตฺถีติ มญฺญิตฺวา ตสฺส ปุราณทุติยิกํ อามนฺเตสิ เตนหิ วธูติ ฯ ปุราณทุติยิกนฺติ ปุราณํ ทุติยิกํ ปุพฺเพ คิหิกาเล ทุติยิกํ ฯ เคหสิตสุขูปโภคสหายิกํ ภูตปุพฺพํ ภริยนฺติ อตฺโถ ฯ เตน หีติ เยน การเณน มาตุคามสทิสํ พนฺธนํ นตฺถิ ฯ ปาเทสุ คเหตฺวาติ ปาเท คเหตฺวา ฯ อุปโยคตฺเถ ภุมฺมวจนํ ฯ ปาเทสุ วา ตํ คเหตฺวา ฯ กีทิสา นาม ตา อยฺยปุตฺต อจฺฉราโยติ กสฺมา เอวมาห ฯ ตทา กิร สมฺพหุเล ขตฺติยกุมาเรปิ พฺราหฺมณกุมาเรปิ เสฏฺฐิปุตฺเตปิ มหาสมฺปตฺติโย ปหาย ปพฺพชนฺเต ทิสฺวา ปพฺพชฺชาย คุณํ อชานนฺตา กถํ สมุฏฺฐาเปนฺติ กสฺมา เอเต ปพฺพชนฺตีติ ฯ อถญฺเญ วทนฺติ เทวจฺฉรานํ เทวนาฏกานํ การณาติ ฯ สา กถา วิตฺถาริตา อโหสิ ฯ ตํ คเหตฺวา อยํ เอวมาหาติ ฯ เถโร ตํ ปฏิกฺขิปนฺโต น โข อหํ ภคินีติ อาห ฯ สมุทาจรตีติ โวหรติ วทติ ฯ ตตฺเถว มุจฺฉิตา ปปตาติ นํ ภคินีวาเทน สมุทาจรนฺตํ ทิสฺวา อนตฺถิโก ทานิ มยา อยํ โย มํ ปชาปตึ สมานํ อตฺตนา สทฺธึ เอกมาตุกุจฺฉิยา สยิตทาริกํ วิย มญฺญตีติ สมุปฺปนฺนพลวโสกา หุตฺวา ตสฺมึเยว ปเทเส มุจฺฉิตา ปปตา ปติตาติ อตฺโถ ฯ มา โน วิเหฐยิตฺถาติ มา อมฺเห ธนํ ทสฺเสตฺวา มาตุคามญฺจ อุยฺโยเชตฺวา วิเหฐยิตฺถ วิเหสา เหสา ปพฺพชิตานนฺติ ฯ เตนหิ ตาต สุทินฺน พีชกมฺปิ เทหีติ เอตฺถ เตนหีติ อภิรติยํ อุยโยเชติ ฯ สเจ ตฺวํ อภิรโต พฺรหฺมจริยํ จรสิ จร อากาเส นิสีทิตฺวา ปรินิพฺพายิตา โหหิ อมฺหากํ ปน กุลวํสพีชกํ เอกํ ปุตฺตํ เทหิ ฯ มา โน อปุตฺตกํ สาปเตยฺยํ ลิจฺฉวโย อติหราเปสุนฺติ มยํ หิ ลิจฺฉวีนํ คณราชูนํ รชฺเช วสาม เต เต ปิตุโน อจฺจเยน อิมํ สาปเตยฺยํ เอวํ มหนฺตํ อมฺหากํ วิภวํ อปุตฺตกํ กุลธนรกฺขเกน ปุตฺเตน วิรหิตํ อตฺตโน ราชนฺเตปุรํ อติหราเปสุนฺติ ตนฺเต มา อติหราเปสุํ มา อติหราเปนฺตูติ ฯ เอตํ โข เม อมฺม สกฺกา กาตุนฺติ กสฺมา เอวมาห ฯ โส กิร จินฺเตสิ เอเตสํ สาปเตยฺยสฺส อหเมว สามิ อญฺโญ นตฺถิ เตปิ มํ สาปเตยฺยํ รกฺขณตฺถาย นิจฺจํ อนุพนฺธิสฺสนฺติ เตนาหํ น ลจฺฉามิ อปฺโปสฺสุกฺโก สมณธมฺมํ กาตุํ ปุตฺตกํ ปน ลภิตฺวา โอรมิสฺสนฺติ ตโต อหํ ยถาสุขํ สมณธมฺมํ กริสฺสามีติ อิมํ นยํ ปสฺสนฺโต เอวมาหาติ ฯ {๓๖} ปุปฺผนฺติ อุตุกาเล อุปฺปนฺนโลหิตสฺส นามํ ฯ มาตุคามสฺส หิ อุตุกาเล คพฺภปฺปติฏฺฐานฏฺฐาเน โลหิตวณฺณา ปิฬกา สณฺฐหิตฺวา สตฺต ทิวสานิ วฑฺฒิตฺวา ภิชฺชนฺติ ฯ ตโต โลหิตํ ปคฺฆรติ ฯ ตสฺเสตํ นามํ ปุปฺผนฺติ ฯ ตํ ปน ยาว พลวํ โหติ พหุํ ปคฺฆรติ ตาว ทินฺนาปิ ปฏิสนฺธิ น ติฏฺฐติ โทเสเนว สทฺธึ ปคฺฆรติ โทเส ปน ปคฺฆริเต สุทฺเธ วตฺถุมฺหิ ทินฺนา ปฏิสนฺธิ ขิปฺปํ ปติฏฺฐาติ ฯ ปุปฺผํสา อุปฺปชฺชตีติ ปุปฺผํ อสฺสา อุปฺปชฺชิ ฯ อการโลเปน สทฺธึ สํโยคโลโป ฯ ปุราณทุติยิกาย พาหายํ คเหตฺวาติ ปุราณทุติยิกาย ยา พาหา ตตฺร นํ คเหตฺวาติ อตฺโถ ฯ อปฺปญฺญตฺเต สิกฺขาปเทติ ปฐมปาราชิกสิกฺขาปเท อฏฺฐปิเต ฯ ภควโต กิร ปฐมโพธิยํ วีสติวสฺสานิ ภิกฺขู จิตฺตํ อาราธยึสุ น เอวรูปํ อชฺฌาจารมกํสุ ฯ ตํ สนฺธาเยว อิทํ สุตฺตมาห อาราธยึสุ วต เม ภิกฺขเว ภิกฺขู เอกํ สมยํ จิตฺตนฺติ ฯ อถ ภควา อชฺฌาจารํ อปสฺสนฺโต ปาราชิกํ สงฺฆาทิเสสํ วา น ปญฺญาเปสิ ฯ ตสฺมึ ตสฺมึ ปน วตฺถุสฺมึ อวเสเส ปญฺจ ขุทฺทกาปตฺติกฺขนฺเธเอว ปญฺญาเปสิ ฯ เตน วุตฺตํ อปฺปญฺญตฺเต สิกฺขาปเทติ ฯ อนาทีนวทสฺโสติ ยํ ภควา อิทานิ สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปนฺโต อาทีนวํ ทสฺเสสฺสติ ตํ อปสฺสนฺโต อนวชฺชสญฺญี หุตฺวา ฯ สเจ หิ อยํ อิทํ น กรณียนฺติ วา มูลจฺเฉชฺชาย วา สํวตฺตตีติ ชาเนยฺย สทฺธาปพฺพชิโต กุลปุตฺโต ตโต นิทานํ ชีวิตกฺขยํ ปาปุณนฺโตปิ น กเรยฺย เอตฺถ ปน อาทีนวํ อปสฺสนฺโต นิทฺโทสสญฺญี อโหสิ ฯ เตน วุตฺตํ อนาทีนวทสฺโสติ ฯ ปุราณทุติยิกายาติ ภุมฺมวจนํ ฯ อภิวิญฺญาเปสีติ ปวตฺเตสิ ฯ ปวตฺตนาปิ หิ กายวิญฺญตฺติโจปนโต วิญฺญาปนาติ วุจฺจติ ฯ ติกฺขตฺตุํ อภิวิญฺญาปนํ เจส คพฺภสณฺฐานสนฺนิฏฺฐานตฺถมกาสีติ เวทิตพฺโพ ฯ สา เตน คพฺภํ คณฺหีติ สาปิ เตเนว อชฺฌาจาเรน คพฺภํ คณฺหิ น อญฺญถา ฯ