เอตสฺมึ นิทาเน เอตสฺมึ ปกรเณติ เอตฺถ สุทินฺนสฺส อชฺฌาจารวีติกฺกโม สิกฺขาปทปฺปญฺญตฺติยา การณตฺตา นิทานญฺเจว ปกรณญฺจาติ วุตฺโตติ เวทิตพฺโพ ฯ การณํ หิ ยสฺมา นิเทติ อตฺตโน ผลํ หนฺท คณฺหาถ นนฺติ ทสฺเสนฺตํ วิย อปฺเปติ ปกโรติ จ นํ กตฺตุํ อารภติ กโรติเยว วา ตสฺมา นิทานญฺเจว ปกรณญฺจาติ วุจฺจติ ฯ วิครหิ พุทฺโธ ภควาติ พุทฺโธ ภควา วิครหิ นินฺทิ ยถาติ วณฺณาวณฺณรหานํ วณฺณญฺจ อวณฺณญฺจ ภณนฺโต อคฺคปุคฺคโล ฯ น หิ ภควโต สีลวีติกฺกมการกํ ปุคฺคลํ ทิสฺวา อยํ ชาติยา วา โคตฺเตน วา โกลปุตฺติเยน วา คณฺเฐน วา ธุตงฺเคน วา ญาโต ยสสฺสี อีทิสํ ปุคฺคลํ รกฺขิตุํ วฏฺฏตีติ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ นาปิ เปสลํ คุณวนฺติ ทิสฺวา ตสฺส คุณํ ปฏิจฺฉาเทตุํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ อถโข ครหิตพฺพํ ครหติเยว ปสํสิตพฺพญฺจ ปสํสติเยว อยญฺจ ครหิตพฺโพ ตสฺมา ตํ ตาทิลกฺขเณ ฐิโต อวิกฺกมฺปมาเนน จิตฺเตน วิครหิ พุทฺโธ ภควา อนนุจฺฉวิยนฺติอาทีหิ วจเนหิ ฯ ตตฺถายํ อตฺถวณฺณนา ยทิทํ ตยา โมฆปุริส ตุจฺฉมนุสฺส กมฺมํ กตํ ตํ สมณกรณานํ ธมฺมานํ มคฺคผลนิพฺพานสาสนานํ วา น อนุจฺฉวิกํ เตสํ ฉวึ ฉายํ สุนฺทรภาวํ น อเนฺวติ นานุคจฺฉติ อถโข อารกาว เตหิ ธมฺเมหิ อนนุจฺฉวิกตฺตาเอว จ อนนุโลมิกํ เตสํ น อนุโลเมติ อถโข วิโลมํ ปจฺจนีกภาเว ฐิตํ อนนุโลมิกตฺตาเอว จ อปฏิรูปํ ปฏิรูปํ สทิสํ ปฏิภาคํ น โหติ อถโข อสทิสมปฏิภาคเมว อปฏิรูปตฺตาเอว จ อสฺสามณกํ สมณานํ กมฺมํ น โหติ อสฺสามณกตฺตา อกปฺปิยํ ยํ หิ สมณกมฺมํ น โหติ ตํ เตสํ น กปฺปติ อกปฺปิยตฺตา อกรณียํ น หิ สมณานํ ยํ น กปฺปติ ตํ กโรนฺติ ตญฺเจตํ ตยา กตํ ตสฺมา อนนุจฺฉวิกํ เต โมฆปุริส กตํ ฯเปฯ อกรณียนฺติ ฯ กถํ หิ นามาติ เกน นาม การเณน ฯ กินฺนาม การณํ ปสฺสนฺโตติ วุตฺตํ โหติ ฯ ตโต การณาภาวํ ทสฺเสนฺโต ปรโต นนุ มยา โมฆปุริสาติอาทิมาห ฯ ตํ สพฺพํ วุตฺตตฺถเมว ฯ อิทานิ ยสฺมา ยํ เตน ปาปกมฺมํ กตํ ตํ วิปจฺจมานํ อติวิย ทุกฺขวิปากํ โหติ ตสฺมาสฺส ตํ วิปากํ ทสฺเสตุํ กตาปราธํ วิย ปุตฺตํ อนุกมฺปกา มาตาปิตโร ทยาลุเกน จิตฺเตน สุทินฺนํ ปริภาสนฺโต วรนฺเต โมฆปุริสาติอาทิมาห ฯ ตตฺถ อาสุํ สีฆํ เอตสฺส วิสํ อาคจฺฉตีติ อาสีวิโส ฯ โฆรํ จณฺฑมสฺส วิสนฺติ โฆรวิโส ฯ ตสฺส อาสีวิสสฺส โฆรวิสสฺส ฯ ปกฺขิตฺตนฺติ เอตสฺส วรนฺติ อิมินา สมฺพนฺโธ ฯ อีทิสสฺส อาสีวิสสฺส มุเข องฺคชาตํ วรํ ปกฺขิตฺตํ ฯ สเจ ปกฺขิตฺตํ ภเวยฺย วรํ สิยา สุนฺทรํ สาธุ สุฏฺฐุ สิยาติ อตฺโถ ฯ น เตฺววาติ น เตฺวว วรํ น สุนฺทรเมว น สาธุเอว น สุฏฺฐุเอว ฯ เอส นโย สพฺพตฺถ ฯ กณฺหสปฺปสฺสาติ กาฬสปฺปสฺส ฯ องฺคารกาสุยาติ องฺคารปุณฺณกูเป องฺคารราสิมฺหิ วา ฯ อาทิตฺตายาติ ปทิตฺตาย คหิตอคฺคิวณฺณาภาย ฯ สมฺปชฺชลิตายาติ สมนฺตโต ปชฺชลิตาย อจฺจิโย มุญฺจนฺติยา ฯ สญฺโชติภูตายาติ สปฺปภาย ฯ สมนฺตโต อุฏฺฐิตาหิ ชาลาหิ เอกปฺปภาย สมุทยภูตายาติ วุตฺตํ โหติ ฯ ตํ กิสฺส เหตูติ ยํ มยา วุตฺตํ วรนฺติ ตํ กิสฺส เหตุ กตเรน การเณนาติ เจ ฯ มรณํ วา นิคจฺเฉยฺยาติ โย ตตฺถ องฺคชาตํ ปกฺขิเปยฺย โส มรณํ วา นิคจฺเฉยฺย ฯ อิโตนิทานญฺจ โข ฯเปฯ อุปปชฺเชยฺยาติ ยํ อิทํ มาตุคามสฺส องฺคชาเต องฺคชาตปฺปกฺขิปนํ อิโตนิทานํ ตสฺส การโก ปุคฺคโล นิรยํ อุปปชฺเชยฺย ฯ เอวํ กมฺมสฺส มหาสาวชฺชตํ ทสฺเสนฺโต ตํ วิครหิ น ตสฺส ทุกฺขาคมนํ อิจฺฉมาโน ฯ ตตฺถ นาม ตฺวนฺติ ตสฺมึ นาม เอวรูเป กมฺเม เอวํ มหาสาวชฺเช สมาเนปิ ตฺวํ ฯ ยํ ตฺวนฺติ เอตฺถ ยนฺติ หีฬนตฺเถ นิปาโต ฯ ตฺวนฺติ ตํ สทฺทสฺส เววจนํ ฯ ทฺวีหิปิ ยํ วา ตํ วา หีฬิตมวญฺญาตนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ อสทฺธมฺมนฺติ อสตํ นีจชนานํ ธมฺมํ ฯ เตหิ เสวิตพฺพนฺติ อตฺโถ ฯ คามธมฺมนฺติ คามานํ ธมฺมํ ฯ คามวาสิกมนุสฺสานํ ธมฺมนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ วสลธมฺมนฺติ ปาปธมฺเม วสฺสนฺติ ปคฺฆรนฺตีติ วสลา เตสํ วสลานํ หีนปุริสานํ ธมฺมํ ฯ วสลํ วา กิเลสปฺปคฺฆรณกธมฺมํ ฯ ทุฏฺฐุลฺลนฺติ ทุฏฺฐุ จ กิเลสสนฺทูสิตํ ถุลฺลญฺจ อสุขุมํ อนิปุณนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ โอทกนฺติกนฺติ อุทกกิจฺจํ อนฺติกมวสานํ อสฺสาติ โอทกนฺติโก ฯ ตํ โอทกนฺติกํ ฯ รหสฺสนฺติ รโหภาวํ ปฏิจฺฉนฺเน โอกาเส อุปฺปชฺชนกํ ฯ อยํ หิ ธมฺโม ชิคุจฺฉนียตฺตา น สกฺกา อาวิกาตุํ อญฺเญสํ ทสฺสนวิสเย กาตุํ ฯ เตน วุตฺตํ รหสฺสนฺติ ฯ ทฺวยทฺวยสมาปตฺตินฺติ ทฺวีหิ ทฺวีหิ สมาปชฺชิตพฺพํ ฯ ทฺวยํ ทฺวยํ สมาปตฺตินฺติปิ ปาโฐ ฯ ทยทยสมาปตฺตินฺติปิ ปฐนฺติ ฯ ตํ น สุนฺทรํ ฯ สมาปชฺชิสฺสสีติ เอตํ ตตฺถ นาม ตฺวนฺติ เอตฺถ วุตฺตสมานสทฺเทน โยเชตพฺพํ สมาปชฺชิสฺสสิ นามาติ ฯ พหูนํ โข ฯเปฯ อาทิกตฺตา ปุพฺพงฺคโมติ สาสนํ สนฺธาย วทติ ฯ อิมสฺมึ สาสเน ตฺวํ พหูนํ ปุคฺคลานํ อกุสลานํ ๑- ธมฺมานํ อาทิกตฺตา สพฺพปฐมํ กรณโต ปุพฺพงฺคโม สพฺพปฐมํ เอตํ มคฺคํ ปฏิปนฺนตฺตา ทฺวารทโท อุปายทสฺสโกติ วุตฺตํ โหติ ฯ อิมํ หิ เลสํ ลทฺธา ตว อนุสิกฺขมานา พหู ปุคฺคลา นานปฺปการเก มกฏิยา เมถุนปฏิเสวนาทิเก อกุสลธมฺเม กริสฺสนฺตีติ อยเมตฺถ อธิปฺปาโย ฯ อเนกปริยาเยนาติ อิเมหิ อนนุจฺฉวิกนฺติอาทินา นเยน วุตฺเตหิ พหูหิ การเณหิ ฯ ทุพฺภรตาย ฯเปฯ โกสชฺชสฺส อวณฺณํ ภาสิตฺวาติ ทุพฺภรตาทีนํ วตฺถุภูตสฺส อสํวรสฺส อวณฺณํ นินฺทํ ครหํ ภาสิตฺวาติ อตฺโถ ฯ ยสฺมา หิ อสํวเร ฐิตสฺส ปุคฺคลสฺส อตฺตา ทุพฺภรตญฺเจว ทุปฺโปสตญฺจ อาปชฺชติ ตสฺมา อสํวโร ทุพฺภรตา ทุปฺโปสตาติ จ วุจฺจติ ฯ ยสฺมา ปน อสํวเร ฐิตสฺส อตฺตา จตูสุ ปจฺจเยสุ มหิจฺฉตํ