มกฺกฏีวตฺถุกถา นิฏฺฐิตา ฯ

{๔๓-๔๔} อิทานิ ยนฺตํ อญฺญมฺปิ วตฺถุ อุปฺปนฺนํ ตํ ทสฺเสตุํ เตน โข ปน สมเยนาติอาทิมาห ฯ ตตฺราปิ อยมนุตฺตานปทวณฺณนา ฯ เวสาลิกาติ เวสาลิวาสิโน ฯ วชฺชิปุตฺตกาติ วชฺชิรฏฺเฐ เวสาลิยํ กุลานํ ปุตฺตา ฯ สาสเน กิร โย โส อุปทฺทโว อาทีนโว อพฺพุทมุปฺปชฺชิ สพฺพนฺตํ วชฺชิปุตฺตเก นิสฺสาย ฯ ตถาหิ เทวทตฺโตปิ วชฺชิปุตฺตเก ปกฺเข ลภิตฺวา สงฺฆํ ภินฺทิ ฯ วชฺชิปตฺตกาเอว จ วสฺสสตํ ปรินิพฺพุเต ภควติ อุทฺธมฺมํ อุพฺพินยํ สตฺถุสาสนํ ทีเปสุํ ฯ อิเมปิ เตสํเยว เอกจฺจา เอวํ ปญฺญตฺเตปิ สิกฺขาปเท ยาวทตฺถํ นหายึสุ ฯเปฯ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวึสูติ ฯ ญาติพฺยสเนนปีติ เอตฺถ วิอสนํ พฺยสนํ วิกฺเขโป วิทฺธํสนํ วินาโสติ สพฺพเมตํ เอกตฺถํ ฯ ญาตีนํ พฺยสนํ ญาติพฺยสนํ ฯ เตน ญาติพฺยสเนน ฯ ราชทณฺฑพฺยาธิมรณวิปฺปวาสนิมิตฺเตน ญาติวินาเสนาติ อตฺโถ ฯ เอส นโย ทุติยปเทปิ ฯ ตติยปเท ปน อาโรคฺยวินาสโก โรโคเอว โรคพฺยสนํ ฯ โส หิ อาโรคฺยํ พฺยสติ วิกฺขิปติ วินาเสตีติ พฺยสนํ ฯ โรโคเอว พฺยสนํ โรคพฺยสนํ ฯ เตน โรคพฺยสเนน ฯ ผุฏฺฐาติ อธิปนฺนา อภิภูตา สมนฺนาคตาติ อตฺโถ ฯ น มยํ ภนฺเต อานนฺท พุทฺธครหิโนติ ภนฺเต อานนฺท มยํ พุทฺธํ น ครหาม น พุทฺธสฺส โทสํ วเทม น ธมฺมครหิโน น สงฺฆครหิโน ฯ อตฺตครหิโน มยนฺติ อตฺตานเมว มยํ ครหาม อตฺตโน โทสํ วเทม ฯ อลกฺขิกาติ นิสฺสิริกา ฯ อปฺปปุญฺญาติ ปริตฺตปุญฺญา ฯ วิปสฺสกา กุสลานํ ธมฺมานนฺติ เย อฏฺฐตฺตึสารมฺมเณสุ วิภตฺตา กุสลา ธมฺมา เตสํ วิปสฺสกา ฯ ตโต ตโต อารมฺมณโต วุฏฺฐาย เตว ธมฺเม วิปสฺสมานาติ อตฺโถ ฯ ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตนฺติ รตฺติยา ปุพฺพํ ปุพฺพรตฺตํ รตฺติยา อปรํ อปรรตฺตํ ฯ ปฐมยามญฺจ ปจฺฉิมยามญฺจาติ วุตฺตํ โหติ ฯ โพธิปกฺขิกานนฺติ โพธิสฺส ปกฺเข ภวานํ ฯ อรหตฺตมคฺคญฺญาณสฺส อุปการกานนฺติ อตฺโถ ฯ ภาวนานุโยคนฺติ วฑฺฒนานุโยคํ ฯ อนุยุตฺตา วิหเรยฺยามาติ คิหิปลิโพธํ อาวาสปลิโพธญฺจ ปหาย วิวิตฺเตสุ เสนาสเนสุ ยุตฺตปฺปยุตฺตา อนญฺญกิจฺจา วิหเรยฺยาม ฯ เอวมาวุโสติ เถโร เอเตสํ อาสยํ อชานนฺโต อิทํ เนสํ มหาคชฺชิตํ สุตฺวา สเจ อิเม อีทิสา ภวิสฺสนฺติ สาธูติ มญฺญมาโน เอวมาวุโสติ สมฺปฏิจฺฉิ ฯ อฏฺฐานํ อนวกาโสติ อุภยมฺเปตํ การณปฏิกฺเขปวจนํ ฯ การณํ หิ ยสฺมา ตตฺถ ตทายตฺตวุตฺติภาเวน ผลํ ติฏฺฐติ ยสฺมา จสฺส ตํ โอกาโส โหติ ตทายตฺตวุตฺติภาเวน ตสฺมา ฐานญฺจ อวกาโส จาติ วุจฺจติ ฯ ตํ ปฏิกฺขิปนฺโต อาห อฏฺฐานเมตํ อานนฺท อนวกาโสติ ฯ เอตํ ฐานํ วา โอกาโส วา นตฺถิ ฯ ยํ ตถาคโตติ เยน ตถาคโต วชฺชีนํ วา ฯเปฯ สมูหเนยฺย ตํ การณํ นตฺถีติ อตฺโถ ฯ ยทิ หิ ภควา เอเตสํ ลเภยฺยาม อุปสมฺปทนฺติ ยาจนฺตานํ อุปสมฺปทํ ทเทยฺย เอวํ สนฺเต ปาราชิโก โหติ อสํวาโสติ ปญฺญตฺตํ สมูหเนยฺย ฯ ยสฺมา ปน ตํ น สมูหนติ ตสฺมา อฏฺฐานเมตนฺติอาทิมาห ฯ โส อาคโต น อุปสมฺปาเทตพฺโพติ ยทิ หิ เอวํ อาคโต อุปสมฺปทํ ลเภยฺย สาสเน อคารโว ภเวยฺย สามเณรภูมิยํ ปน ฐิโต สคารโว ภวิสฺสติ อตฺตตฺถญฺจ กริสฺสตีติ ญตฺวา อนุกมฺปมาโนว ภควา อาห โส อาคโต น อุปสมฺปาเทตพฺโพติ ฯ โส อาคโต อุปสมฺปาเทตพฺโพติ เอวํ อาคโต ภิกฺขุภาเว ฐตฺวา อวิปนฺนสีลตาย สาสเน สคารโว ภวิสฺสติ โส สติ อุปนิสฺสเย น จิรสฺเสว อุตฺตมตฺถํ ปาปุณิสฺสตีติ ญตฺวา อุปสมฺปาเทตพฺโพติ อาห ฯ เอวํ เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวิตฺวา อาคเตสุ อนุปสมฺปาเทตพฺพญฺจ อุปสมฺปาเทตพฺพญฺจ ทสฺเสตฺวา ตีณิ วตฺถูนิ สโมธาเนตฺวา ปริปุณฺณํ กตฺวา สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปตุกาโม เอวญฺจ ปน ภิกฺขเว อิมํ สิกฺขาปทํ อุทฺทิเสยฺยาถาติ วตฺวา โย ปน ภิกฺขุ ฯเปฯ อสํวาโสติ ปริปุณฺณํ สิกฺขาปทํ ปญฺญาเปสิ ฯ