อิเมหิ จ ปน ตีหิ ลกฺขเณหิ สมนฺนาคเตน วินยธเรน วตฺถุวินิจฺฉยตฺถํ สนฺนิปติเต สงฺเฆ โอติณฺเณ วตฺถุสฺมึ โจทเกน จ จุทิตเกน จ วุตฺเต วตฺตพฺเพ สหสา อวินิจฺฉินิตฺวาว ฉฏฺฐานานิ โอโลเกตพฺพานิ ฯ กตมานิ ฉ ฯ วตฺถุ โอโลเกตพฺพํ มาติกา โอโลเกตพฺพา ปทภาชนียํ โอโลเกตพฺพํ ติกปริจฺเฉโท โอโลเกตพฺโพ อนฺตราปตฺติ โอโลเกตพฺพา อนาปตฺติ โอโลเกตพฺพา ฯ วตฺถุํ โอโลเกนฺโตปิ หิ ติเณน วา ปณฺเณน วา ปฏิจฺฉาเทตฺวา อาคนฺตพฺพํ น เตฺวว นคฺเคน อาคนฺตพฺพํ โย อาคจฺเฉยฺย อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ เอวํ เอกจฺจํ อาปตฺตึ ปสฺสติ ฯ โส ตํ สุตฺตํ อาเนตฺวา ตํ อธิกรณํ วูปสเมสฺสติ ฯ มาติกํ โอโลเกนฺโตปิ สมฺปชานมุสาวาเท ปาจิตฺติยนฺติอาทินา นเยน ปญฺจนฺนํ อาปตฺตีนํ อญฺญตรํ อาปตฺตึ ปสฺสติ ฯ โส ตํ สุตฺตํ อาเนตฺวา ตํ อธิกรณํ วูปสเมสฺสติ ฯ ปทภาชนียํ โอโลเกนฺโตปิ อกฺขยิเต สรีเร เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ อาปตฺติ ปาราชิกสฺส เยภยฺเยน ขยิเต สรีเร เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสวติ อาปตฺติ ถุลฺลจฺจยสฺสาติอาทินา นเยน สตฺตนฺนํ อาปตฺตีนํ อญฺญตรํ อาปตฺตึ ปสฺสติ ฯ โส ปทภาชนียโต สุตฺตํ อาเนตฺวา ตํ อธิกรณํ วูปสเมสฺสติ ฯ ติกปริจฺเฉทํ โอโลเกนฺโตปิ ติกสงฺฆาทิเสสํ วา ติกปาจิตฺติยํ วา ติกทุกฺกฏํ วา อญฺญตรํ วา อาปตฺตึ ปริจฺเฉเท ปสฺสติ ฯ โส ตโต สุตฺตํ อาเนตฺวา ตํ อธิกรณํ วูปสเมสฺสติ ฯ อนฺตราปตฺตึ โอโลเกนฺโตปิ ปฏิลาตํ อุกฺขิปติ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ เอวํ สิกฺขาปทนฺตเรสุ อนฺตราปตฺติ โหติ ตํ ปสฺสติ ฯ โส ตํ สุตฺตํ อาเนตฺวา ตํ อธิกรณํ วูปสเมสฺสติ ฯ อนาปตฺตึ โอโลเกนฺโตปิ อนาปตฺติ ภิกฺขุ อสาทิยนฺตสฺส อเถยฺยจิตฺตสฺส นมรณาธิปฺปายสฺส อนุลฺลปนาธิปฺปายสฺส นโมจนาธิปฺปายสฺส อสญฺจิจฺจ อสติยา อชานนฺตสฺสาติ เอวํ ตสฺมึ ตสฺมึ สิกฺขาปเท นิทฺทิฏฺฐํ อนาปตฺตึ ปสฺสติ ฯ โส ตํ สุตฺตํ อาเนตฺวา ตํ อธิกรณํ วูปสเมสฺสติ ฯ

โย หิ ภิกฺขุ จตุพฺพิธวินยโกวิโท ติลกฺขณสมฺปนฺโน อิมานิ ฉฏฺฐานานิ โอโลเกตฺวา อธิกรณํ วูปสเมสฺสติ ตสฺส วินิจฺฉโย อปฏิวตฺติโย พุทฺเธน สยํ นิสีทิตฺวา วินิจฺฉิตสทิโส โหติ ฯ ตญฺเจ เอวํ วินิจฺฉยกุสลํ ภิกฺขุํ โกจิ กตสิกฺขาปทวีติกฺกโม ภิกฺขุ อุปสงฺกมิตฺวา อตฺตโน กุกฺกุจฺจํ ปุจฺเฉยฺย เตน สาธุกํ สลฺลกฺเขตฺวา สเจ อนาปตฺติ โหติ อนาปตฺตีติ วตฺตพฺพํ ฯ สเจ ปนาปตฺติ โหติ อาปตฺตีติ วตฺตพฺพํ ฯ สา เทสนาคามินี เจ เทสนาคามินีติ วตฺตพฺพํ ฯ วุฏฺฐานคามินี เจ วุฏฺฐานคามินีติ วตฺตพฺพํ ฯ อถสฺส ปาราชิกจฺฉายา ทิสฺสติ ปาราชิกาปตฺตีติ น วตฺตพฺพํ ฯ กสฺมา ฯ เมถุนธมฺมวีติกฺกโม หิ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมวีติกฺกโม จ โอฬาริโก ฯ อทินฺนาทานมนุสฺสวิคฺคหวีติกฺกมา ปน สุขุมา จิตฺตลหุกา เต สุขุเมเนว อาปชฺชติ สุขุเมน รกฺขติ ฯ ตสฺมา วิเสเสน ตํ วตฺถุกํ กุกฺกุจฺจํ ปุจฺฉิยมาโน อาปตฺตีติ อวตฺวา สจสฺส อาจริโย ธรติ ตโต เตน โส ภิกฺขุ อมฺหากํ อาจริยํ ปุจฺฉาติ เปเสตพฺโพ ฯ สเจ โส ปุนาคนฺตฺวา ตุมฺหากํ อาจริโย สุตฺตนฺตโต วินยโต โอโลเกตฺวา สเตกิจฺโฉติ มํ อาหาติ วทติ ตโต เตน โส สาธุ สุฏฺฐุ ยํ อาจริโย ภณติ ตํ กโรหีติ วตฺตพฺโพ ฯ อถ ปนสฺส อาจริโย นตฺถิ สทฺธิอุคฺคหิตตฺเถโร ปน อตฺถิ ตสฺส สนฺติกํ เปเสตพฺโพ อมฺเหหิ สหอุคฺคหิตตฺเถโร คณปาโมกฺโข ตํ คนฺตฺวา ปุจฺฉาติ ฯ เตนาปิ สเตกิจฺโฉติ วินิจฺฉิเต สาธุ สุฏฺฐุ ตสฺเสว วจนํ กโรหีติ วตฺตพฺโพ ฯ อถสฺส สทฺธิอุคฺคหิตตฺเถโรปิ นตฺถิ อนฺเตวาสิโก ปณฺฑิโต อตฺถิ ตสฺส สนฺติกํ เปเสตพฺโพ อสุกํ ทหรํ คนฺตฺวา ปุจฺฉาติ ฯ เตนาปิ สเตกิจฺโฉติ วินิจฺฉิเต สาธุ สุฏฺฐุ ตสฺส วจนํ กโรหีติ วตฺตพฺโพ ฯ อถ ทหรสฺสาปิ ปาราชิกจฺฉายาว อุปฏฺฐาติ เตนาปิ ปาราชิโกสีติ น วตฺตพฺโพ ฯ ทุลฺลโภ หิ พุทฺธุปฺปาโท ตโต ทุลฺลภตรา ปพฺพชฺชา จ อุปสมฺปทา จ ฯ เอวํ ปน วตฺตพฺพํ วิวิตฺตํ โอกาสํ สมฺมชฺชิตฺวา ทิวาวิหารํ นิสีทิตฺวา สีลานิ โสเธตฺวา ทฺวตฺตึสาการํ ตาว มนสิ กโรหีติ ฯ สเจ ตสฺส อโรคํ สีลํ กมฺมฏฺฐานํ ฆฏิยติ สงฺขารา ปากฏา หุตฺวา อุปฏฺฐหนฺติ อุปจารปฺปนาปฺปตฺตํ วิย จิตฺตํ เอกคฺคํ โหติ ทิวสํ อติกฺกนฺตมฺปิ น ชานาติ ฯ โส ทิวสาติกฺกเม อุปฏฺฐานํ อาคโต เอวํ วตฺตพฺโพ กีทิโส เต จิตฺตปฺปวตฺตีติ ฯ อาโรจิตาย จ จิตฺตปฺปวตฺติยา วตฺตพฺโพ ปพฺพชฺชา นาม จิตฺตวิสุทฺธตฺถา อปฺปมตฺโต สมณธมฺมํ กโรหีติ ฯ ยสฺส ปน สีลํ ภินฺนํ โหติ ตสฺส กมฺมฏฺฐานํ น ฆฏิยติ ปโฏทาภิตุนฺนํ วิย จิตฺตํ วิกมฺปติ วิปฏิสารคฺคินา ทยฺหติ ตตฺตปาสาเณ นิสินฺโน วิย ตํ ขณํเยว วุฏฺฐาติ ฯ โส อาคโต กา เต จิตฺตปฺปวตฺตีติ ปุจฺฉิตพฺโพ ฯ อาโรจิตาย จิตฺตปฺปวตฺติยา นตฺถิ โลเก รโห นาม ปาปกมฺมํ ปกุพฺพโต สพฺพปฐมํ หิ ปาปํ กโรนฺโต อตฺตนาว ชานาติ อถสฺส อารกฺขเทวตา ปรจิตฺตวิทู สมณพฺราหฺมณา อญฺเญ จ เทวตา ชานนฺติ ตฺวํเยว ทานิ ตว โสตฺถึ ปริเยสาหีติ วตฺตพฺโพ ฯ

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๑๙๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “พระอนุบัญญัติ ๒ เรื่องภิกษุวัชชีบุตร”