คิหีติ มํ ธาเรหีติ น เววจเนน ปจฺจกฺขานํ ฯ อาคาริโกติ มํ ธาเรหิ กสโก วาณิโช โครกฺโข โอคลฺลโก โมลิพทฺโธ กามคุณิโกติ มํ ธาเรหีติ เอวํ คิหิเววจเนน สิกฺขาปจฺจกฺขานํ โหติ ฯ อุปาสโกติ มํ ธาเรหีติ น เววจเนน ปจฺจกฺขานํ ฯ เทฺววาจิโก อุปาสโกติ มํ ธาเรหิ เตวาจิโก พุทฺธํ สรณคมนิโก ธมฺมํ สงฺฆํ สรณคมนิโก ปญฺจสิกฺขาปทิโก ทสฺสิกฺขาปทิโก อุปาสโกติ มํ ธาเรหีติ เอวํ อุปาสกเววจเนน สิกฺขาปจฺจกฺขานํ โหติ ฯ อารามิโกติ มํ ธาเรหีติ น เววจเนน ปจฺจกฺขานํ ฯ กปฺปิยการโกติ มํ ธาเรหิ เวยฺยาวจฺจกโร อปหริตการโก ยาคุภาชโก ผลภาชโก ขชฺชกภาชโกติ มํ ธาเรหีติ เอวํ อารามิกเววจเนน สิกฺขาปจฺจกฺขานํ โหติ ฯ สามเณโรติ มํ ธาเรหีติ น เววจเนน ปจฺจกฺขานํ ฯ กุมารโกติ มํ ธาเรหิ เจฏโก ๑- เปฏโก โมณิคลฺโล สมณุทฺเทโสติ มํ ธาเรหีติ เอวํ สามเณรเววจเนน สิกฺขาปจฺจกฺขานํ โหติ ฯ ติตฺถิโยติ มํ ธาเรหีติ น เววจเนน ปจฺจกฺขานํ ฯ นิคฺคณฺโฐติ มํ ธาเรหีติ อาชีวโก ตาปโส ปริพฺพาชโก ปณฺฑรงฺโคติ มํ ธาเรหีติ เอวํ ติตฺถิยเววจเนน สิกฺขาปจฺจกฺขานํ โหติ ฯ ติตฺถิยสาวโกติ มํ ธาเรหีติ น เววจเนน ปจฺจกฺขานํ ฯ นิคฺคณฺฐสาวโกติ มํ ธาเรหิ อาชีวกตาปส- ปริพฺพาชกปณฺฑรงฺคสาวโกติ มํ ธาเรหีติ เอวํ ติตฺถิยสาวกเววจเนน

อสฺสมโณติ มํ ธาเรหีติ น เววจเนน ปจฺจกฺขานํ ฯ ทุสฺสีโลติ มํ ธาเรหิ ปาปธมฺโม อสุจิสงฺกสฺสรสมาจาโร ปฏิจฺฉนฺนกมฺมนฺโต อสฺสมโณ สมณปฏิญฺโญ อพฺรหฺมจารี พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญ อนฺโตปูติ อวสฺสุโต กสมฺพุชาโต โกณฺโฑติ มํ ธาเรหีติ เอวํ อสฺสมณเววจเนน สิกฺขาปจฺจกฺขานํ โหติ ฯ อสกฺยปุตฺติโยติ มํ ธาเรหีติ น เววจเนน ปจฺจกฺขานํ ฯ น สมฺมาสมฺพุทฺธปุตฺโตติ มํ ธาเรหิ น อนนฺตพุทฺธิปุตฺโต น อโนมพุทฺธิปุตฺโต น โพธิปฺปญฺญาณปุตฺโต น ธีรปุตฺโต น วิคตโมหปุตฺโต น ปภินฺนขีลปุตฺโต น วิชิตวิชยปุตฺโตติ มํ ธาเรหีติ เอวมาทิ อสกฺยปุตฺติยเววจเนน สิกฺขาปจฺจกฺขานํ โหติ ฯ เตหิ อากาเรหิ เตหิ ลิงฺเคหิ เตหิ นิมิตฺเตหีติ เตหิ พุทฺธเววจนานิ วาติอาทินา นเยน วุตฺเตหิ พุทฺธาทีนํ เววจเนหิ ฯ เววจนานิ หิ สิกฺขาปจฺจกฺขานสฺส การณตฺตา อาการาติ พุทฺธาทีนํ สณฺฐานทีปนตฺตา สิกฺขาปจฺจกฺขานสณฺฐานตฺตา เอว วา ลิงฺคานีติ สิกฺขาปจฺจกฺขานสฺส สญฺชานนเหตุโต มนุสฺสานํ ติลกาทีนิ วิย นิมิตฺตานีติ วุจฺจนฺติ ฯ เอวํ โข ภิกฺขเวติ อิโตปรํ อญฺญสฺส สิกฺขาปจฺจกฺขานการณสฺส อภาวโต นิยเมนฺโต อาห ฯ อยํ เหตฺถ อตฺโถ เอวเมว ทุพฺพลฺยาวิกมฺมญฺเจว โหติ สิกฺขาปจฺจกฺขานญฺจ น อิโต ปรํ การณมตฺถีติ ฯ {๕๔} เอวํ สิกฺขาปจฺจกฺขานลกฺขณํ ทสฺเสตฺวา อปจฺจกฺขาเน อสมฺโมหตฺถํ ตสฺเสว จ สิกฺขาปจฺจกฺขานลกฺขณสฺส ปุคฺคลาทิวเสน วิปตฺติทสฺสนตฺถํ กถญฺจ ภิกฺขเว อปจฺจกฺขาตาติอาทิมาห ฯ ตตฺถ เยหิ อากาเรหีติอาทิ วุตฺตนยเมว ฯ อุมฺมตฺตโกติ ยกฺขุมฺมตฺตโก วา ปิตฺตุมฺมตฺตโก วา โยโกจิ วิปรีตสญฺโญ ฯ โส สเจ ปจฺจกฺขาติ อปจฺจกฺขาตา โหติ สิกฺขา ฯ อุมฺมตฺตกสฺสาติ ตาทิสสฺเสว อุมฺมตฺตกสฺส ฯ ตาทิสสฺส หิ สนฺติเก สเจ ปกตตฺโต สิกฺขํ ปจฺจกฺขาติ อุมฺมตฺตโก น ชานาติ อปจฺจกฺขาตา โหติ สิกฺขา ฯ ขิตฺตจิตฺโตติ ยกฺขุมฺมตฺตโก วุจฺจติ ฯ ปุริมปเท ปน อุมฺมตฺตกสามญฺเญน วุตฺตํ ยกฺขุมฺมตฺตโก วา ปิตฺตุมฺมตฺตโก วาติ ฯ อุภินฺนมฺปิ วิเสโส อนาปตฺติวาเร อาวิภวิสฺสติ ฯ เอวํ ขิตฺตจิตฺโต ปจฺจกฺขาติ อปจฺจกฺขาตาว โหติ ฯ ตสฺส สนฺติเก ปจฺจกฺขาตาปิ ตมฺหิ อชานนฺเต อปจฺจกฺขาตา โหติ ฯ เวทนฏฺโฏติ พลวติยา ทุกฺขเวทนาย ผุฏฺโฐ มุจฺฉาปเรโต ฯ เตน วิปฺปลปนฺเตน ปจฺจกฺขาตาปิ อปจฺจกฺขาตา โหติ ฯ ตสฺส สนฺติเก ปจฺจกฺขาตาปิ ตมฺหิ อชานนฺเต อปจฺจกฺขาตา โหติ ฯ เทวตาย สนฺติเกติ ภุมฺมเทวตํ อาทึ กตฺวา ยาว อกนิฏฺฐเทวตาย สนฺติเก ปจฺจกฺขาตา อปจฺจกฺขาตา โหติ ฯ ติรจฺฉานคตสฺสาติ นาคมาณวกสฺส วา สุปณฺณมาณวกสฺส วา กินฺนรหตฺถิมกฺกฏาทีนํ วา ยสฺส กสฺสจิ สนฺติเก ปจฺจกฺขาตา อปจฺจกฺขาตาว โหติ ฯ ตตฺร อุตฺมตฺตกาทีนํ สนฺติเก อชานนภาเวน อปจฺจกฺขาตาว ฯ เทวตาย สนฺติเก อติขิปฺปํ ชานนภาเวน ฯ เทวตา นาม มหาปญฺญา ติเหตุกปฏิสนฺธิกา อติขิปฺปํ ชานนฺติ ฯ จิตฺตยฺจ นาเมตํ ลหุปริวตฺตํ ตสฺมา จิตฺตลหุกสฺส ปุคฺคลสฺส จิตฺตวเสเนว มา อติขิปฺปํ วินาโส อโหสีติ เทวตาย สนฺติเก สิกฺขาปจฺจกฺขานํ ปฏิกฺขิปิ ฯ มนุสฺเสสุ ปน นิยโม นตฺถิ ยสฺส กสฺสจิ สภาคสฺส วา วิสภาคสฺส วา คหฏฺฐสฺส วา ปพฺพชิตสฺส วา วิญฺญุสฺส สนฺติเก ปจฺจกฺขาตา ปจฺจกฺขาตาว โหติ ฯ สเจ ปน โส น ชานาติ อปจฺจกฺขาตาว โหติ ฯ เอตมตฺถํ ทสฺเสนฺโต อริยเกนาติอาทิมาห ฯ ตตฺถ อริยกนฺนาม อริยโวหาโร มคธภาสา ฯ มิลกฺขกํ นาม โยโกจิ อนริยโก อนฺธทมิฬาทิ ฯ โส เจ น ปฏิวิชานาตีติ ภาสนฺตเร วา อนภิญฺญตาย พุทฺธสมเย วา อโกวิทตาย อิมนฺนาม อตฺถํ เอส ภณตีติ น ปฏิวิชานาติ ฯ ทวายาติ สหสา อญฺญํ ภณิตุกาโม สหสา พุทฺธํ ปจฺจกฺขามีติ ภณติ ฯ รวายาติ รวาภญฺเญน ฯ อญฺญํ ภณิสฺสามีติ อญฺญํ ภณนฺโต ปุริเมน โก วิเสโสติ เจ ฯ ปุริมํ ปณฺฑิตสฺสาปิ สหสาวเสน อญฺญํ ภณนํ ฯ อิทํ ปน มนฺทตฺตา โมมุหตฺตา ปกฺขลนฺตสฺส อญฺญํ ภณิสฺสามีติ อญฺญํ ภณนํ ฯ อสฺสาเวตุกาโม สาเวตีติ อิมสฺส สิกฺขาปทสฺส ปาลึ วาเจติ ปริปุจฺฉติ อุคฺคณฺหาติ สชฺฌายํ กโรติ วณฺเณติ อยํ วุจฺจติ อสฺสาเวตุกาโม สาเวตีติ ฯ สาเวตุกาโม น สาเวตีติ ทุพฺพลภาวํ อาวิกตฺวา สิกฺขํ ปจฺจกฺขนฺโต วจีเภทํ น กโรติ อยํ วุจฺจติ สาเวตุกาโม น สาเวตีติ ฯ อวิญฺญุสฺส สาเวตีติ มหลฺลกสฺส วา โปตฺถกรูปสทิสสฺส ครุเมธสฺส วา สมเย อโกวิทสฺส คามทารกานํ วา อวิญฺญุตํ ปตฺตานํ สาเวติ ฯ วิญฺญุสฺส น สาเวตีติ ปณฺฑิตสฺส ญาตุํ สมตฺถสฺส น สาเวติ ฯ สพฺพโส วา ปนาติ พุทฺธํ ปจฺจกฺขามีติอาทีสุ เยน ปริยาเยน สิกฺขา ปจฺจกฺขาตา โหติ ตโต เอกมฺปิ วจีเภทํ กตฺวา น สาเวติ ฯ เอวํ โขติ อปจฺจกฺขานลกฺขณํ นิยเมติ ฯ อยํ หิ เอตฺถ อตฺโถ เอวเมว สิกฺขา อปจฺจกฺขาตา โหติ น อญฺเญน การเณนาติ ฯ