อถ ตถาคตสฺส ปรินิพฺพานโต สตฺตสุ สาธุกีฬนทิวเสสุ สตฺตสุ จ ธาตุปูชาทิวเสสุ วีติวตฺเตสุ อฑฺฒมาโส อติกฺกนฺโต อิทานิ คิมฺหานํ ทิยฑฺโฒ มาโส เสโส อุปกฏฺฐา วสฺสูปนายิกาติ มนฺตฺวา มหากสฺสปตฺเถโร ราชคหํ อาวุโส คจฺฉามาติ อุปฑฺฒํ ภิกฺขุสงฺฆํ คเหตฺวา เอกํ มคฺคํ คโต ฯ อนุรุทฺธตฺเถโร อุปฑฺฒํ คเหตฺวา เอกํ มคฺคํ คโต ฯ อานนฺทตฺเถโร ภควโต ปตฺตจีวรํ

อานนฺทตฺเถเรน คตคตฏฺฐาเน มหาปริเทโว อโหสิ ภนฺเต อานนฺท กุหึ สตฺถารํ ฐเปตฺวา อาคโตสีติ ฯ อนุปุพฺเพน ปน สาวตฺถิมนุปฺปตฺเต เถเร ภควโต ปรินิพฺพานทิวเส วิย มหาปริเทโว อโหสิ ฯ ตตฺร สุทํ อายสฺมา อานนฺโท อนิจฺจตาทิปฏิสํยุตฺตาย ธมฺมิยา กถาย ตํ มหาชนํ สญฺญาเปตฺวา เชตวนํ ปวิสิตฺวา ทสพเลน วสิตคนฺธกุฏิยา ทฺวารํ วิวริตฺวา มญฺจปีฐํ นีหริตฺวา ปปฺโผเฏตฺวา คนฺธกุฏึ สมฺมชฺชิตฺวา มิลาตมาลากจวรํ ฉฑฺเฑตฺวา มญฺจปีฐํ อติหริตฺวา ปุน ยถาฏฺฐาเน ฐเปตฺวา ภควโต ฐิตกาเล วิย กรณียํ วตฺตํ สพฺพมกาสิ ฯ อถ เถโร ภควโต ปรินิพฺพานโต ปภูติ ฐานนิสชฺชพหุลตฺตา อุสฺสนฺนธาตุกํ กายํ สมสฺสาเสตุํ ทุติยทิวเส ขีรวิเรจนํ ปิวิตฺวา วิหาเรเยว นิสีทิ ยํ สนฺธาย สุเภน มาณเวน ปหิตํ มาณวกํ เอตทโวจ อกาโล โข มาณวก อตฺถิ เม อชฺช เภสชฺชมตฺตา ปีตา อปฺเปวนาม เสฺวปิ อุปสงฺกเมยฺยามาติ ฯ ทุติยทิวเส เจตกตฺเถเรน ปจฺฉาสมเณน คนฺตฺวา สุเภน มาณเวน ปุฏฺโฐ ทีฆนิกาเย สุภสุตฺตํ ๑- นาม ทสมํ สุตฺตมภาสิ ฯ อถ เถโร เชตวนวิหาเร ขณฺฑผุลฺลปฏิสงฺขรณํ การาเปตฺวา อุปกฏฺฐาย วสฺสูปนายิกาย ราชคหํ คโต ฯ ตถา มหากสฺสปตฺเถโร จ อนุรุทฺธตฺเถโร จ สพฺพํ ภิกฺขุสงฺฆํ คเหตฺวา ราชหเมว คโต ฯ

เตน โข ปน สมเยน ราชคเห อฏฺฐารส มหาวิหารา

เต สพฺเพปิ ฉฑฺฑิตปติตอุกฺลาปา อเหสุํ ฯ ภควโต หิ ปรินิพฺพาเน สพฺเพ ภิกฺขู อตฺตโน อตฺตโน ปตฺตจีวรํ คเหตฺวา วิหาเร จ ปริเวเณ จ ฉฑฺเฑตฺวา อคมํสุ ฯ ตตฺถ เถรา ภควโต วจนปูชนตฺถํ ติตฺถิยวาทปริโมจนตฺถญฺจ ปฐมํ มาสํ ขณฺฑผุลฺลปฏิสงฺขรณํ กโรมาติ จินฺเตสุํ ฯ ติตฺถิยา หิ วเทยฺยุํ สมณสฺส โคตมสฺส สาวกา สตฺถริ ฐิเตเยว วิหาเร ปฏิชคฺคึสุ ปรินิพฺพุเต ฉฑฺเฑสุนฺติ ฯ เตสํ วาทปริโมจนตฺถญฺจ จินฺเตสุนฺติ วุตฺตํ โหติ ฯ วุตฺตมฺปิ เจตํ อถโข เถรานํ ภิกฺขูนํ เอตทโหสิ ภควตา โข อาวุโส ขณฺฑผุลฺลปฏิสงฺขรณํ วณฺณิตํ หนฺท มยํ อาวุโส ปฐมํ มาสํ ขณฺฑผุลฺลปฏิสงฺขรณํ กโรม มชฺฌิมํ มาสํ สนฺนิปติตฺวา ธมฺมญฺจ วินยญฺจ สงฺคายิสฺสามาติ ฯ เต ทุติยทิวเส คนฺตฺวา ราชทฺวาเร อฏฺฐํสุ ฯ อชาตสตฺตุ ราชา อาคนฺตฺวา วนฺทิตฺวา กึ ภนฺเต อาคตตฺถาติ อตฺตนา กตฺตพฺพกิจฺจํ ปฏิปุจฺฉิ ฯ เถรา อฏฺฐารสมหาวิหารปฏิสงฺขรณตฺถาย หตฺถกมฺมํ ปฏิเวเทสุํ ฯ สาธุ ภนฺเตติ ราชา หตฺถกมฺมการเก มนุสฺเส อทาสิ ฯ เถรา ปฐมมาสํ สพฺพวิหาเร ปฏิสงฺขราเปตฺวา รญฺโญ อาโรเจสุํ นิฏฺฐิตํ มหาราช วิหารปฏิสงฺขรณํ อิทานิ ธมฺมวินยสงฺคหํ กโรมาติ ฯ สาธุ ภนฺเต วิสฺสตฺถา กโรถ มยฺหํ อาณาจกฺกํ ตุมฺหากํ ธมฺมจกฺกํ โหตุ อาณาเปถ มํ ภนฺเต กึ กโรมีติ ฯ สงฺคหํ กโรนฺตานํ ภิกฺขูนํ สนฺนิสชฺชนฏฺฐานํ มหาราชาติ ฯ กตฺถ กโรมิ ภนฺเตติ ฯ เวภารปพฺพตปสฺเส สตฺตปณฺณคุหาทฺวาเร กาตุํ ยุตฺตํ มหาราชาติ ฯ สาธุ ภนฺเตติ โข ราชา อชาตสตฺตุ วิสฺสกมฺมุนา นิมฺมิตสทิสํ สุวิภตฺตภิตฺติตฺถมฺภโสปานํ นานาวิธมาลากมฺม- ลตากมฺมวิจิตฺตํ อภิภวนฺตมิว ราชภวนวิภูตึ อวหสนฺตมิว เทววิมานสิรึ สิริยา นิเกตมิว เอกนิปาตติตฺถมิว จ เทวมนุสฺสนยนวิหงฺคานํ โลกรามเณยฺยกมิว สมฺปิณฺฑิตํ ทฏฺฐพฺพสารมณฺฑํ มณฺฑปํ การาเปตฺวา วิวิธกุสุมทามโอลมฺพกวินิคฺคลนฺตจารุวิตานํ รตนวิจิตฺตมณิโกฏิมตลมิว จ นํ นานาปุปฺผูปหารวิจิตฺตํ สุปรินิฏฺฐิตภูมิกมฺมํ พฺรหฺมวิมานสทิสํ อลงฺกริตฺวา ตสฺมึ มหามณฺฑเป ปญฺจสตานํ ภิกฺขูนํ อนคฺฆานิ ปญฺจกปฺปิยปจฺจตฺถรณสตานิ ปญฺญาเปตฺวา ทกฺขิณภาคํ นิสฺสาย อุตฺตราภิมุขํ เถราสนํ มณฺฑปมชฺเฌ ปุรตฺถาภิมุขํ พุทฺธสฺส ภควโต อาสนารหํ ธมฺมาสนํ ปญฺญาเปตฺวา ทนฺตขจิตฺตํ ๑- วีชนึ เจตฺถ ฐเปตฺวา ภิกฺขุสงฺฆสฺส อาโรจาเปสิ นิฏฺฐิตํ ภนฺเต มม กิจฺจนฺติ ฯ

เล่มที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑๒๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “เรื่องเวรัญชพราหมณ์”