ตตฺถ สมุฏฺฐานนฺติ สพฺพสงฺคาหิยวเสน ฉ สิกฺขาปทสมุฏฺฐานานิ ฯ ตานิ ปริวาเร อาวิภวิสฺสนฺติ ฯ สมาสโต ปน สิกฺขาปทนฺนาม อตฺถิ ฉสฺสมุฏฺฐานํ อตฺถิ จตุสฺสมุฏฺฐานํ อตฺถิ ติสมุฏฺฐานํ อตฺถิ กฐินสมุฏฺฐานํ อตฺถิ เอฬกโลมสมุฏฺฐานํ อตฺถิ ธุรนิกฺเขปาทิสมุฏฺฐานํ ฯ ตตฺราปิ กิญฺจิ กิริยโต สมุฏฺฐาติ กิญฺจิ อกิริยโต สมุฏฺฐาติ กิญฺจิ กิริยากิริยโต สมุฏฺฐาติ กิญฺจิ สิยา กิริยโต สิยา อกิริยโต สมุฏฺฐาติ กิญฺจิ สิยา กิริยโต สิยา กิริยากิริยโต สมุฏฺฐาติ ฯ ตตฺราปิ อตฺถิ สญฺญาวิโมกฺขํ อตฺถิ โน สญฺญาวิโมกฺขํ ฯ ตตฺถ ยํ จิตฺตงฺคํ ลภติเยว ตํ สญฺญาวิโมกฺขํ อิตรํ โน สญฺญาวิโมกฺขํ ฯ ปุน อตฺถิ อจิตฺตกํ อตฺถิ สจิตฺตกํ ฯ ยํ สเหว จิตฺเตน อาปชฺชติ ตํ สจิตฺตกํ ฯ ยํ วินาปิ จิตฺเตน อาปชฺชติ ตํ อจิตฺตกํ ฯ ตํ สพฺพมฺปิ โลกวชฺชํ ปณฺณตฺติวชฺชนฺติ ทุวิธํ ฯ เตสํ ลกฺขณํ วุตฺตเมว ฯ กมฺมกุสลเวทนาวเสนาปิ เจตฺถ อตฺถิ สิกฺขาปทํ กายกมฺมํ อตฺถิ วจีกมฺมํ ฯ ตตฺถ ยํ กายทฺวาริกํ ตํ กายกมฺมํ ยํ วจีทฺวาริกํ ตํ วจีกมฺมนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ อตฺถิ ปน สิกฺขาปทํ กุสลํ อตฺถิ อกุสลํ อตฺถิ อพฺยากตํ ฯ ทฺวตฺตึเสว หิ อาปตฺติสมุฏฺฐาปกจิตฺตานิ อฏฺฐ กามาวจรกุสลจิตฺตานิ ทฺวาทส อกุสลานิ ทส กามาวจรกิริยาจิตฺตานิ กุสลโต จ กิริยโต จ เทฺว อภิญฺญาจิตฺตานีติ ฯ เตสุ ยํ กุสลจิตฺเตน อาปชฺชติ ตํ กุสลํ อิตเรหิ อิตรํ ฯ อตฺถิ จ สิกฺขาปทํ ติเวทนํ อตฺถิ ทฺวิเวทนํ อตฺถิ เอกเวทนํ ฯ ตตฺถ ยํ อาปชฺชนฺโต ตีสุ เวทนาสุ อญฺญตรเวทนาสมงฺคี หุตฺวา อาปชฺชติ ตํ ติเวทนํ ฯ ยํ อาปชฺชนฺโต สุขสมงฺคี วา อุเปกฺขาสมงฺคี วา อาปชฺชติ ตํ ทฺวิเวทนํ ฯ ยํ อาปชฺชนฺโต ทุกฺขเวทนาสมงฺคีเยว อาปชฺชติ ตํ เอกเวทนนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ เอวํ

สมุฏฺฐานญฺจ กิริยา อโถ สญฺญา สจิตฺตกํ

โลกวชฺชญฺจ กมฺมญฺจ กุสลํ เวทนาย จาติ อิมํ ปกิณฺณกํ วิทิตฺวา เตสุ สมุฏฺฐานาทีสุ อิทํ สิกฺขาปทํ สมุฏฺฐานโต เอกสมุฏฺฐานํ องฺควเสน ทุกสมุฏฺฐานํ กายจิตฺตโต สมุฏฺฐาติ ฯ กิริยาสมุฏฺฐานญฺจ กโรนฺโตเยว หิ เอตํ อาปชฺชติ ฯ เมถุนปฏิสํยุตฺตาย กามสญฺญาย อภาเวน มุจฺจนฺโต สญฺญาวิโมกฺขํ ฯ อนาปตฺติ อชานนฺตสฺส อสาทิยนฺตสฺสาติ หิ วุตฺตํ ฯ เมถุนจิตฺเตเนว นํ อาปชฺชติ น วินา จิตฺเตนาติ สจิตฺตกํ ฯ สราควเสเนว ตํ อาปชฺชิตพฺพโต โลกวชฺชํ ฯ กายทฺวาเรเนว สมุฏฺฐานโต กายกมฺมํ ฯ จิตฺตํ ปเนตฺถ องฺคมตฺตํ โหติ ฯ น ตสฺส วเสน กมฺมภาโว ลพฺภติ ฯ โลภจิตฺเตน อาปชฺชตพฺพโต อกุสลจิตฺตํ ฯ สุขสมงฺคี วา อุเปกฺขาสมงฺคี วา ตํ อาปชฺชตีติ ทฺวิเวทนนฺติ เวทิตพฺพํ ฯ สพฺพญฺเจตํ อาปตฺติยํ ยุชฺชติ ฯ สิกฺขาปทสีเสน ปน สพฺพอฏฺฐกถาสุ เทสนา อารุฬฺหา ตสฺมา เอวํ วุตฺตนฺติ ฯ