กุปิโต อนตฺตมโน ภณฺฑํ อุทฺธริตฺวา ฉฑฺเฑติ โน ภณฺฑเทยฺยนฺติ กุรุนฺทิยํ วุตฺตํ ฯ เถยฺยจิตฺเตน มุขวฏฺฏิยํ คเหตฺวา กุมฺภึ อาวิญฺชติ เตลํ คเลตุกาโม ปาทคฺฆนเก คลิเต ปาราชิกํ ฯ เถยฺยจิตฺเตเนว ชชฺชรํ กโรติ สวิตฺวา คมิสฺสตีติ ปาทคฺฆนเก สวิตฺวา คเต ปาราชิกํ ฯ เถยฺยจิตฺเตเนว ฉิทฺทํ กโรติ โอมฏฺฐํ วา อุมฺมฏฺฐํ วา เวมฏฺฐํ วา ฯ อิทํ ปน สมฺโมหฏฺฐานํ ตสฺมา สุฏฺฐุ สลฺลกฺเขตพฺพํ ฯ อยํ เหตฺถ วินิจฺฉโย ฯ โอมฏฺฐนฺนาม อโธมุขจฺฉิทฺทํ ฯ อุมฺมฏฺฐนฺนาม อุทฺธํ มุขจฺฉิทฺทํ ฯ เวมฏฺฐนฺนาม อุฬุงฺกสฺเสว อุชุคตจฺฉิทฺทํ ฯ ตตฺถ โอมฏฺฐสฺส พหิ ปฏฺฐาย กตสฺส อพฺภนฺตรนฺตโต ปาทคฺฆนเก เตเล คลิเต พหิ อนิกฺขนฺเตปิ ปาราชิกํ ฯ กสฺมา ฯ ยสฺมา ตโต คลิตมตฺตเมว พหิ คตํ นาม โหติ น กุมฺภีคตสงฺขํ ลภติ น กุมฺภิยํ สณฺฐาติ ฯ อนฺโต ปฏฺฐาย กตสฺส พาหิรนฺตโต ปาทคฺฆนเก คลิเต ปาราชิกํ ฯ อุมมฏฺฐสฺส ยถา ตถา วา กตสฺส พาหิรนฺตโต คลิเต ปาราชิกํ ฯ ตํ หิ ยาว พาหิรนฺตโต น คลติ ตาว กุมฺภีคตเมว โหติ ฯ เวมฏฺฐสฺส กปาลมชฺฌโต คลิตวเสน กาเรตพฺโพติ อฏฺฐกถาสุ วุตฺตํ ฯ ตํ ปน อนฺโต จ พหิ จ ปฏฺฐาย มชฺเฌ ฐเปตฺวา กตฉิทฺเท ตฬากสฺส มริยาทเภทเนน สเมติ ฯ อนฺโต ปฏฺฐาย กเต ปน พาหิรนฺเตน พหิ ปฏฺฐาย กเต อพฺภนฺตรนฺเตน กาเรตพฺโพติ อิทเมตฺถ ยุตฺตํ ฯ โย ปน วฏฺเฏตฺวา คจฺฉิสฺสตีติ เถยฺยจิตฺเตน กุมฺภิยา อาธารกํ วา อุปตฺถมฺภนเลฑฺฑุเก วา อปเนติ วฏฺเฏตฺวา คตาย ปาราชิกํ ฯ เตลากีรณภาวํ ปน ญตฺวา ริตฺตกุมฺภิยา ชชฺชรภาเวสุ วา ฉิทฺเทสุ วา กเตสุ ปจฺฉานิกฺขนฺตเตลปฺปมาเณน ภณฺฑเทยฺยํ โหติ ฯ อฏฺฐกถาสุ ปน กตฺถจิ ปาราชิกนฺติปิ ลิขิตํ ฯ ตํ ปมาทลิขิตํ ฯ ปุณฺณาย กุมฺภิยา อุปริ กฏฺฐํ วา ปาสาณํ วา ปติตฺวา ภินฺทิสฺสติ ตโต เตลํ ปคฺฆริสฺสตีติ เถยฺยจิตฺเตน ทุพฺพทฺธํ วา กโรติ ทุฏฺฐปิตํ วา ฐเปติ ฯ อวสฺสํ ปตนกํ ตถา กโรนฺตสฺส กตมตฺเต ปาราชิกํ ฯ ริตฺตกุมฺภิยา อุปริ กโรติ ตํ ปจฺฉา ปุณฺณกาเล ปติตฺวา ภินฺทติ ภณฺฑเทยฺยํ ฯ อีทิเสสุ หิ ฐาเนสุ ภณฺฑสฺส นตฺถิกาเล กตปโยคตฺตา อาทิโตว ปาราชิกํ น โหติ ฯ ภณฺฑวินาสนสฺส ปน กตตฺตา ภณฺฑเทยฺยํ โหติ ฯ อาหราเปนฺเตสุ อททโต สามิกานํ ธุรนิกฺเขเปน ปาราชิกํ ฯ เถยฺยจิตฺเตน มาติกํ อุชุํ กโรติ วฏฺเฏตฺวา คมิสฺสติ เตลํ วา อุตฺตราเปสฺสตีติ วฏฺเฏตฺวา วา คจฺฉตุ เตลํ วา อุตฺตรตุ อุชุกรณกาเล ปาราชิกํ ฯ อีทิสา หิ ปโยคา ปุพฺพปฺปโยคาวหาเร สงฺคหํ คจฺฉนฺติ ฯ สุกฺขมาติกาย อุชุกตาย ปจฺฉา อุทเก อาคเต วฏฺฏิตฺวา วา คจฺฉตุ เตลํ วา อุตฺตรตุ ภณฺฑเทยฺยํ ฯ กสฺมา ฯ ฐานาจาวนปฺปโยคสฺส อภาวา ฯ ตสฺส ลกฺขณํ นาวฏฺเฐ อาวิภวิสฺสติ ฯ ตตฺเถว ภินฺทติ วาติอาทีสุ อฏฺฐกถายํ ตาว วุตฺตํ ภินฺทติ วาติ มุคฺคเรน โปเถตฺวา ภินฺทติ ฯ ฉฑฺเฑติ วาติ อุทกํ วา วาลิกํ วา อากีริตฺวา อุตฺตราเปติ ฯ ฌาเปติ วาติ ทารูนิ อาหริตฺวา ฌาเปติ วา ฯ อปริโภคํ วา กโรตีติ อขาทิตพฺพํ อปาตพฺพํ วา กโรติ อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา วิสํ วา อุจฺฉิฏฺฐํ วา กุณปํ วา ปาเตติ ฯ อาปตฺติ ทุกฺกฏสฺสาติ ฐานา จาวนสฺส นตฺถิตาย ทุกฺกฏํ ฯ พุทฺธวิสโย นาเมโส ฯ กิญฺจาปิ ทุกฺกฏํ อาหราเปนฺเต ภณฺฑเทยฺยนฺติ ฯ ตตฺถ ปุริมทฺวยํ น สเมติ ฯ ตํ หิ กุมฺภีชชฺชรกรเณน จ มาติกาอุชุกรเณน จ สทฺธึ เอกลกฺขณํ ฯ ปจฺฉิมํ ปน ทฺวยํ ฐานา จาเวนฺเตนาปิ สกฺกา กาตุํ ฯ ตสฺมา เอตฺถ เอวํ วินิจฺฉยํ วทนฺติ ฯ อฏฺฐกถายํ กิร ฐานา จาวนสฺส นตฺถิตาย ทุกฺกฏนฺติ อิทํ ปจฺฉิมทฺวยํ สนฺธาย วุตฺตํ ฯ ฐานา จาวนํ อกโรนฺโตเยว หิ เถยฺยจิตฺเตน วา วินาเสตุกามตาย วา ฌาเปยฺยปิ อปริโภคมฺปิ กเรยฺย ปุริมทฺวเย ปน วุตฺตนเยน ภินฺทนฺตสฺส วา ฉฑฺเฑนฺตสฺส วา ฐานา จาวนํ อตฺถิ ตสฺมา ตถา กโรนฺตสฺส วินาเสตุกามตาย ภณฺฑเทยฺยํ เถยฺยจิตฺเตน ปาราชิกนฺติ ฯ ปาลิยํ ทุกฺกฏนฺติ วุตฺตตฺตา อยุตฺตนฺติ เจ ฯ น อญฺญถา คเหตพฺพตฺถโต ฯ ปาลิยํ หิ เถยฺยจิตฺตปกฺเข ภินฺทติ วาติ อุทเกน สํภินฺทติ ฉฑฺเฑติ วาติ ตตฺถ วมนํ วา อุจฺจารํ วา ปสฺสาวํ วา ฉฑฺเฑตีติ เอวเมเก วทนฺติ ฯ อยํ ปเนตฺถ สาโร ฯ วินีตวตฺถุมฺหิ ติณชฌาปโก วิย ฐานา อจฺจาเวตุกาโมว เกวลํ ภินฺทติ ฯ ภินฺนตฺตา ปน เตลาทีนิ นิกฺขมนฺติ ฯ ยํ วา ปเนตฺถ ปตฺถินฺนํ ตํ เอกาพทฺธเมว ติฏฺฐติ อฉฑฺเฑตุกาโมเยว จ เกวลํ ตตฺถ อุทกวาลิกาทีนิ อากีรติ ฯ อากิณฺณตฺตา ปน เตลํ ฉฑฺฑิยติ ฯ ตสฺมา โวหารวเสน ภินฺทติ วา ฉฑฺเฑติ วาติ วุจฺจตีติ ฯ เอวเมเตสํ ปทานํ อตฺโถ คเหตพฺโพ ฯ นาเสตุกามตาปกฺเข ปน อิตรถาปิ ยุชฺชติ ฯ เอวํ หิ กถิยมาเน ปาลิ จ อฏฺฐกถา จ ปุพฺพาปเรน สํสนฺทิตฺวา สุกถิตา โหติ ฯ เอตฺตาวตาปิ จ สนฺโตสํ อกตฺวา อาจริเย ปยิรุปาสิตฺวา วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพติ ฯ